Ka libra që lexohen, dhe ka libra që jetohen. Ana Franku dhe ditari i saj i përket kategorisë së dytë. Nuk është thjesht një dëshmi historike mbi tmerrin e Luftës së Dytë Botërore, por një dritare e hapur drejt botës së brendshme të një vajze që, mes frikës, izolimit dhe pasigurisë, vazhdoi të besonte te jeta, te njerëzit dhe te e ardhmja.
Anna Frank ishte vetëm trembëdhjetë vjeç kur filloi të shkruante ditarin e saj, ndërsa fshihej me familjen dhe disa të tjerë në një aneks sekret në Amsterdam, për t’i shpëtuar përndjekjes naziste. Për më shumë se dy vjet, ajo jetoi e izoluar nga bota, por mendja dhe ndjenjat e saj mbetën të gjalla, të vëmendshme dhe çuditërisht të pjekura.
Ana Franku: Ndjeshmëri dhe reflektim
Ajo që e bën këtë ditar kaq të fuqishëm nuk është vetëm historia që rrëfen, por mënyra si Anna e përjeton botën: me ndjeshmëri, me reflektim të thellë dhe me një sinqeritet që rrallë gjendet edhe te të rriturit.
Një nga thëniet më të njohura të saj është:
“Megjithatë, unë ende besoj se njerëzit janë vërtet të mirë në zemër.”
Ky është ndoshta paradoksi më tronditës i gjithë ditarit. Një vajzë që jeton nën kërcënimin e vazhdueshëm të vdekjes, që dëgjon lajme për dhunë dhe shkatërrim, zgjedh të mos e humbasë besimin te njerëzimi. Nuk është naivitet. Është një formë rezistence morale.
Ana Franku nuk e mohonte errësirën përreth saj. Ajo e përshkruante frikën, tensionet e jetës në izolim, konfliktet mes njerëzve që ndanin të njëjtën hapësirë të vogël. Por përballë gjithë kësaj, ajo përpiqej të ruante një dritë të brendshme. Në një moment tjetër ajo shkruan:
“Sa e mrekullueshme është që askush nuk ka nevojë të presë një moment të vetëm për të filluar ta përmirësojë botën.”
Ana Franku, shpresa si zgjedhje e përditshme
Në këto fjalë ndodhet thelbi i shpresës aktive. Ana Franku nuk e shihte shpresën si një ndjenjë pasive, por si një zgjedhje të përditshme. Edhe kur nuk kishte kontroll mbi rrethanat, ajo besonte se njeriu mund të zgjedhë qëndrimin e tij ndaj jetës.
Një pjesë e madhe e ditarit është reflektim mbi rritjen, identitetin dhe vetëkuptimin. Ana Franku ishte një adoleshente që përjetonte emocione të forta, dyshime dhe ëndrra, ashtu si çdo i ri. Ajo përpiqej të kuptonte veten, të bëhej më e mirë dhe më e vetëdijshme për botën përreth.
Në një nga reflektimet e saj më të thella, ajo shkruan:
“Unë dua të vazhdoj të jetoj edhe pas vdekjes sime.”
Kjo dëshirë për të lënë gjurmë, për të qenë e dëgjuar, për të mos u zhdukur në heshtje, është një nevojë thellësisht njerëzore. Në një farë mënyre, kjo dëshirë u realizua. Fjalët e saj vazhdojnë të jetojnë, të lexohen dhe të prekin miliona njerëz në mbarë botën.
Një tjetër dimension prekës i ditarit është reflektimi i saj mbi lumturinë. Edhe në rrethana ekstreme, ajo përpiqej të gjente momente qetësie dhe bukurie. Në një fragment të njohur ajo shkruan:
“Mendo për gjithë bukurinë që mbetet ende përreth teje dhe ji i lumtur.”
Edhe në izolim, qielli është aty
Kjo është një thirrje për vëmendje ndaj gjërave të vogla, ndaj atyre fragmenteve të jetës që mbeten të paprekura nga katastrofa. Edhe në izolim, edhe në frikë, ekziston ende qielli, drita, natyra, mendimet, shpresa.
Ajo që e bën zërin e Anna Frankut kaq të fuqishëm është autenticiteti. Ajo nuk përpiqet të jetë heroike. Ajo është thjesht e sinqertë. Ajo pranon frikën, vetminë, mërzinë, por njëkohësisht ruan një etje të madhe për jetën.
Në një moment ajo shprehet:
“Ku ka shpresë, ka jetë.”
Kjo fjali përmbledh gjithë filozofinë e saj. Shpresa nuk është luks, është kusht për të jetuar me dinjitet.
Sot, shumë dekada pas shkrimit të atyre faqeve, ditari i saj vazhdon të lexohet jo vetëm si dokument historik, por si një mësim universal mbi forcën e shpirtit njerëzor. Ai na kujton se edhe në kohët më të errëta, njeriu ka aftësinë të reflektojë, të ëndërrojë, të besojë dhe të dashurojë jetën.
Anna Frank nuk ishte filozofe, por mendimet e saj kanë një thellësi filozofike të jashtëzakonshme. Nuk ishte shkrimtare profesioniste, por fjalët e saj kanë një fuqi letrare të përjetshme. Nuk ishte e rritur, por shpesh duket më e mençur se shumë të rritur. / bota.al
