Fundi varësisë nga energjia ruse: Europa ndryshon hartën e gazit

Katër vjet pas pushtimit të Ukrainës, Europa po ndalon importet e gazit rus. Diversifikimi ka nisur, por pavarësia energjetike mbetet e largët.

Katër vjet pas pushtimit të Ukrainës, Europa është gati për shkëputjen përfundimtare nga gazi rus. Vendimi për t’i thënë gradualisht lamtumirë furnizimeve energjetike nga Moska nuk është i ri: ai u bë i qartë që në javët pas natës mes 23 dhe 24 shkurtit 2022 dhe u materializua në planin strategjik RePowerEU.

Megjithatë, zbatimi praktik rezultoi shumë më i vështirë sesa deklaratat politike. Për dekada, infrastruktura energjetike europiane ishte ndërtuar mbi një marrëdhënie të fortë me Rusinë, e cila furnizonte rreth 45% të metanit të kontinentit, dhe me çmime konkurruese. Për më tepër, jo të gjitha vendet e BE kishin të njëjtin nivel varësie energjetike, as të njëjtin vullnet politik për një shkëputje kaq të dhimbshme.

Frika nga lufta krijoi një pasiguri të paprecedentë në tregjet energjetike. Kulmi u arrit në verën e vitit 2022, kur Rusia përdori rrjedhat e gazit si instrument presioni gjeopolitik.

Në tregun TTF të Amsterdamit, çmimet e gazit arritën nivele historike, duke kaluar 340 euro për megavat-orë. Ky moment shënoi një kthesë strategjike për Bashkimin Europian: infrastruktura energjetike duhej rishikuar dhe burimet e furnizimit duhej të diversifikoheshin urgjentisht.

Europa filloi të kërkonte furnizues alternativë dhe të ndërtonte rrugë të reja energjetike.

Norvegjia rriti prodhimin dhe kapacitetin e transportit drejt BE-së, duke u bërë furnizuesi kryesor i gazit përmes tubacioneve. Në jug, Algjeria rriti eksportet, ndërsa gazsjellësi TAP siguroi rrjedhat nga Azerbajxhani.

Kthesa më e madhe erdhi me zgjerimin e përdorimit të gazit natyror të lëngshëm (LNG). Për vite me radhë kjo teknologji nuk kishte qenë ekonomikisht konkurruese, por kriza energjetike ndryshoi gjithçka.

Shtetet e Bashkuara, falë prodhimit masiv përmes fracking-ut dhe investimeve në lëngëzim, u shndërruan në eksportuesin më të madh të LNG në botë. Edhe Katari rriti furnizimet, duke përforcuar diversifikimin europian.

Importet e gazit rus ranë nga mbi 150 miliardë metra kub në vitin 2021 në më pak se 52 miliardë në vitin 2024, vetëm 13% e furnizimit total.

Në vitin 2025, importet e LNG në BE dhe Mbretërinë e Bashkuar arritën rekord historik prej 162 miliardë metrash kub, kryesisht nga SHBA dhe Afrika.

Qymyri rus tashmë është i ndaluar, ndërsa importet e naftës kanë rënë nën 3%, me objektiv eliminimin total deri në vitin 2027. Ndalimi i gazit do të zbatohet gradualisht, duke filluar me kontratat afatshkurtra dhe më pas ato afatgjata.

Italia është ndër vendet më të përparuara në tranzicionin energjetik. Duke shfrytëzuar vijën e gjatë bregdetare, ajo ka ndërtuar terminale rigazifikimi dhe sot LNG është burimi kryesor i furnizimit me gaz.

Me terminalin e ri në Ravenë, vendi ka pesë pika hyrëse për gazin e lëngshëm. Që nga fillimi i vitit kanë mbërritur dhjetëra ngarkesa, gjysma nga Shtetet e Bashkuara.

Rrjeti italian transporton mbi 60 miliardë metra kub gaz në vit dhe monitorohet vazhdimisht nga qendra e shpërndarjes së Snam pranë Milanos, një infrastrukturë kritike që funksionon pa ndërprerje.

Një pjesë e madhe e kërkesës për gaz në Itali dhe në Europë lidhet ende me prodhimin e energjisë elektrike, për shkak të ndërprerjeve të burimeve të rinovueshme.

Në janar 2026, kërkesa për metan u rrit ndjeshëm, ndërsa depozitat e magazinimit mbuluan një të tretën e konsumit. Megjithatë, temperaturat e ulëta dhe prodhimi i dobët nga burimet e rinovueshme zbrazën rezervat më shpejt se zakonisht.

Italia zotëron një të gjashtën e kapacitetit total të magazinimit të BE-së dhe ruan nivele mbushjeje mbi mesataren europiane.

Rritja globale e ofertës së LNG pritet të sjellë njëfarë lehtësimi në treg. Por ekonomistët paralajmërojnë për një rrezik të ri: varësia e tepërt nga një furnizues i vetëm, këtë herë Shtetet e Bashkuara.

Europa po largohet nga varësia energjetike ndaj Rusisë, por sfida e vërtetë është të mos zëvendësojë një varësi me një tjetër. / bota.al