Pa aleatë në krah, Uashingtoni kërkon rrugëdalje: e vetmja është ngrirja e frontit energjetik
Ettore Sequi
Operacioni në Iran që Trump e kishte quajtur “Furi Epike” po rezulton ajo çfarë ishte në të vërtetë: një “bast epik”. Nuk duheshin aftësi profetike për ta kuptuar; mjaftonte të shihej se konflikti kishte kaluar tashmë pikën ku forca ushtarake kontrollon pasojat.
Këtë e tregon bombardimi izraelit i South Pars.
Nuk është një objektiv i zakonshëm: është zemra energjetike e Iranit, pjesë e rezervës më të madhe të gazit në botë dhe nyje e ndërlidhur me Katarin. Ta godasësh do të thotë të ngjeshësh jetën materiale të vendit, energjinë elektrike, ngrohjen, industrinë, dhe të tregosh se nuk është më e cenueshme vetëm pasoja (Hormuzi), por edhe burimi. Kur prodhimi dhe transporti janë të dyja të ekspozuara, siguria energjetike globale bëhet strukturalisht e paqëndrueshme dhe lufta humbet kontrollin.
Këtë e konfirmon edhe përshkallëzimi i njëkohshëm: vertikal, me goditjen ndaj drejtuesve iranianë; gjeografik, me shtrirjen në Gjirin Persik, në Liban dhe në rrugët detare; funksional, me përfshirjen e drejtpërdrejtë të energjisë, tregtisë dhe politikës së brendshme amerikane. Kur këto dimensione mbivendosen, kriza pushon së qeni rajonale dhe bëhet sistemike.
Brenda këtij kuadri dalin në pah disa paradokse vendimtare.
“Furi epike” dhe disa paradokse
I pari është paradoksi trumpian. Pas muajsh të tërë duke zhvlerësuar aleancat dhe multilateralizmin, Trumpi detyrohet t’u kërkojë partnerëve të garantojnë sigurinë e Hormuzit, por pa sukses. SHBA nuk arrijnë të mobilizojnë aleatët, nuk arrijnë të përfshijnë Kinën dhe nuk arrijnë të kontrollojnë përshkallëzimin. Është fillimi i një vetmie të re strategjike amerikane.
I dyti është paradoksi izraelit. Izraeli nuk mund ta pushtojë Iranin dhe për këtë arsye mbështetet në një strategji të tërthortë: eliminimin e drejtuesve, dobësimin e aparatit shtetëror dhe presion për një shpërbërje të brendshme. Por ky model funksionon vetëm kur elitat janë të përçara, popullsia e gatshme dhe institucionet e dobëta. Sot, asnjë nga këto kushte nuk është qartësisht i pranishëm. Eliminimi i lidershipit nuk e shkatërron shtetin: mund ta radikalizojë atë.
Në këtë kontekst duhet parë edhe vrasja e Ali Larijanit. Ai nuk ishte një i moderuar, por një konservator pragmatist: pikërisht për këtë arsye, një nga të paktët me të cilin mund të negociohej realisht. Eliminimi i tij ka një kuptim të qartë. Nëse synohej një marrëveshje, do të ishte gabim; nëse synohet zgjatja e luftës deri në destabilizimin e regjimit, është një zgjedhje koherente. Nuk e ngushton hapësirën e negociatave, por e zhduk atë.
Prej këtu lind paradoksi më i rrezikshëm: integrim operacional dhe divergjencë strategjike mes SHBA-së dhe Izraelit. Luftojnë së bashku, por nuk synojnë të njëjtin përfundim. Izraeli kërkon rrëzimin e regjimit dhe një Iran më të dobët e të fragmentuar, për të garantuar sigurinë dhe hegjemoninë rajonale. Shtetet e Bashkuara duhet të menaxhojnë koston sistemike: energjinë, Hormuzin, Gjirin, konsensusin e brendshëm, marrëdhëniet me aleatët dhe ndërhyrjet e Kinës dhe Rusisë.
Ajo që për Izraelin është koherente, për Uashingtonin mund të mbyllë rrugëdaljen e fundit.
Lufta dhe rrugëdalja e fundit që mbyllet
Dhe kjo është pyetja thelbësore: a ekziston një rrugëdalje? Nëse synimi është negociata, hapësira po ngushtohet. Nëse synohet kolapsi i regjimit, nuk është e sigurt që është i arritshëm dhe rreziku është shumë i lartë: fragmentim, luftë e zgjeruar, tronditje energjetike e qëndrueshme dhe paqëndrueshmëri rajonale.
Ndërkohë, Gjiri kthehet në front. Shtetet e rajonit janë njëkohësisht nyje energjetike, objektiva dhe aktorë të ekspozuar. Europa bën dallimin mes interesit të përbashkët dhe luftës së përbashkët: dëshiron të kontribuojë në stabilitet, jo në luftë.
Kriza lidhet drejtpërdrejt edhe me Ukrainën. Rritja e çmimeve forcon të ardhurat e Moskës, ndërsa Uashingtoni pranon vazhdimësinë e disa flukseve energjetike ruse për të shmangur tronditje të mëdha.
Zelenski përpiqet të mbetet në lojë duke ofruar dronë për vendet e Gjirit. Dy luftërat ushqejnë njëra-tjetrën.
Në sfond lëviz Kina, e cila përfiton nga një krizë ku SHBA shpërndan burime dhe vëmendje. Edhe pse vuan nga ndërprerjet e flukseve energjetike, ajo nxjerr një avantazh strategjik: sa më shumë Uashingtoni të ngecë në Gjirin Persik, aq më shumë dobësohet në Paqësor dhe largohet nga vëmendja ndaj Tajvanit.
Dinamika tashmë është e qartë: askush nuk arrin ta mbyllë konfliktin, por të gjithë arrijnë të rrisin koston e tij. Lufta zgjerohet sepse askush nuk mund ta fitojë shpejt dhe të gjithë mund të pengojnë përfundimin e saj.
Lufta ka hyrë në fazën më të rrezikshme
Kërcënimet iraniane ndaj impianteve në Gjirin Persik tregojnë se lufta ka hyrë në fazën më të rrezikshme: atë energjetike. Në këtë fazë nuk ekziston një zgjidhje e vërtetë ushtarake, por vetëm menaxhim i dëmit: ngrirja e frontit energjetik për të shmangur kolapsin sistemik dhe për të rihapur hapësirën e negociatave.
Por kjo kërkon një zgjedhje të vështirë: Izraeli duhet të pranojë ndalimin e presionit përpara se të rrëzojë regjimin, ndërsa Irani duhet të heqë dorë nga përdorimi i energjisë si mjet presioni global. Dhe pikërisht këtë, sot, asnjëra palë nuk është e gatshme ta bëjë.
South Pars mund të shënojë pikën e moskthimit. Lufta nuk mund të ndahet më nga sistemi global. Çdo sulm ushtarak është edhe një sulm ndaj çmimeve, çdo përshkallëzim është një tronditje ekonomike.
Lufta mbetet e menaxhueshme në planin operacional.
Por po bëhet e pakontrollueshme në planin sistemik. / La Stampa – Bota.al
