Pas vrasjes së Udhëheqësit Suprem të Iranit, Ali Khamenei, në një sulm ajror izraelit, Republika Islamike përballet me një moment historik. Asambleja e Ekspertëve, organi që ka kompetencën për të zgjedhur liderin më të fuqishëm të vendit, ka emëruar Mojtaba Khamenein, djalin e tij, si pasues në krye të shtetit iranian.
Vendimi sinjalizon se kampi më konservator i regjimit mbetet në kontroll, ndërsa lufta me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin vazhdon të përshkallëzohet në të gjithë rajonin.
Për vite me radhë diplomatët amerikanë e kanë përshkruar Mojtaba Khamenein si “fuqia pas rrobave fetare”, një figurë misterioze që vepron në prapaskenë, por që ka ndërtuar një rrjet të fuqishëm ndikimi brenda sistemit politik dhe ushtarak të Iranit.
Mojtaba Khamenei, pasuesi i babait të tij
Mojtaba Khamenei, një nga djemtë e Udhëheqësit të ndjerë Suprem Ajatollah Ali Khamenei, ishte konsideruar prej kohësh një kandidat serioz për të marrë drejtimin e Republikës Islamike, madje edhe para se një sulm izraelit ta vriste babanë e tij në fillim të luftës javën e kaluar.
Diplomatët amerikanë prej dekadash e kanë përshkruar Khamenein e ri si “fuqia pas rrobave fetare”, megjithëse ai mbetet një figurë shumë e rezervuar dhe pak e dukshme në publik brenda sistemit iranian.
Mojtaba Khamenei nuk është parë në publik që nga 28 shkurti, kur një sulm ajror izraelit ndaj zyrave të Udhëheqësit Suprem vrau babanë e tij 86-vjeçar dhe bashkëshorten e tij, Zahra Haddad Adel.
Ai besohet se është fshehur, ndërsa sulmet ajrore amerikane dhe izraelite vazhdojnë të godasin Iranin. Mediat shtetërore iraniane nuk kanë raportuar për vendndodhjen e tij.
Me babanë dhe bashkëshorten e tij që konsiderohen martirë nga krahët më radikalë të regjimit, gjasat janë që reputacioni i Mojtaba Khameneit të jetë rritur në sytë e klerikëve të moshuar të Asamblesë së Ekspertëve, organit me 88 anëtarë që ka detyrën të zgjedhë liderin e vendit.
Fuqia e Udhëheqësit Suprem në Iran
Udhëheqësi Suprem është figura qendrore e sistemit teokratik shiit të Iranit, një strukturë komplekse e ndarjes së pushtetit.
Ai ka fjalën e fundit për të gjitha çështjet shtetërore, është komandanti suprem i forcave të armatosura dhe kontrollon gjithashtu Gardën Revolucionare, një nga institucionet më të fuqishme ushtarake dhe politike të vendit.
Udhëheqësi i ri do të marrë kontrollin mbi ushtrinë iraniane, Gardën Revolucionare, programin bërthamor të vendit, rezervat e uraniumit të pasuruar që mund të përdoren për armë bërthamore, nëse ai vendos ta autorizojë këtë.
Ai e merr këtë rol në mes të një lufte me SHBA-në dhe Izraelin, të cilat synojnë të shkatërrojnë kapacitetet bërthamore dhe ushtarake të Iranit dhe shpresojnë gjithashtu në një revoltë popullore kundër regjimit teokratik.
Një dinasti teokratike?
Emërimi i Mojtaba Khameneit krijon një paradoks të madh politik. Republika Islamike u ndërtua në vitin 1979 pikërisht për të rrëzuar monarkinë trashëgimore të dinastisë Pahlavi, por tani rrezikon të krijojë një dinasti fetare familjare.
Ndër kandidatët e tjerë për postin e liderit ishin Alireza Arafi, një nga tre drejtuesit e përkohshëm të regjimit, Mohammad Mehdi Mirbagheri, përfaqësues i krahut më konservator të klerit shiit, Hassan Khomeini, nipi i themeluesit të Republikës Islamike, Ruhollah Khomeini.
Nga Mashhadi në zemër të pushtetit
Mojtaba Khamenei lindi në 1969 në qytetin Mashhad, rreth një dekadë para Revolucionit Islamik të vitit 1979. Ai u rrit ndërsa babai i tij ishte një figurë aktive në opozitë kundër Shahut Mohammad Reza Pahlavi.
Pas rënies së monarkisë, familja u transferua në Teheran, ku Ali Khamenei u bë një nga figurat qendrore të regjimit të ri islamik.
Gjatë luftës Iran-Irak, Mojtaba Khamenei luftoi në radhët e një njësie të Gardës Revolucionare. Shumë nga bashkëluftëtarët e tij u ngjitën më vonë në poste të rëndësishme në aparatin e inteligjencës së kësaj force.
Rritja e pushtetit të tij në prapaskenë
Kur babai i tij u bë Udhëheqës Suprem në vitin 1989, familja Khamenei fitoi akses në një rrjet të gjerë pasurie dhe biznesesh të lidhura me fondacionet fetare të quajtura “bonyad”, të financuara nga ndërmarrje shtetërore dhe pasuri të konfiskuara nga ish-regjimi i shahut.
Pushteti i Mojtaba Khameneit u rrit paralelisht me atë të babait të tij, ndërsa ai punonte në zyrën e liderit suprem (“Beyt”) në Teheran.
Sipas organizatës amerikane United Against Nuclear Iran, roli i tij përshkruhej si një kombinim mes ndihmësit personal të liderit, këshilltarit të besuar, mbrojtësit të sistemit dhe një “kingmaker”, që ndikon në emërime të rëndësishme.
Historiani Jonathan Piron nga qendra kërkimore Etopia në Bruksel ka thënë se “ka shumë pak transparencë mbi atë që bën zyra e ‘Beyt’, dhe veprimet e saj bazohen në lojëra pushteti dhe patronazhi.”
Kritikat ndaj tij
Kritikët e Mojtaba Khameneit theksojnë se ai nuk është zgjedhur kurrë në një post publik, por është ngritur në pushtet falë lidhjes familjare me babanë e tij.
Ata gjithashtu vënë në dukje se ai nuk ka nivelin më të lartë të autoritetit fetar, pasi mban vetëm titullin hojatoleslam, një rang i ndërmjetëm në hierarkinë e klerit shiit.
Sipas kushtetutës iraniane, për të qenë Udhëheqës Suprem duhet të kesh statusin ajatollah marja (“burim imitimi”), të drejtosh një seminar fetar dhe të kesh përvojë të gjatë në mësimdhënie teologjike.
Një lider i fortë në prapaskenë
Gjatë sundimit të babait të tij, Mojtaba Khamenei ndërtoi gradualisht bazën e vet të pushtetit.
Kabllograme diplomatike amerikane të publikuara nga WikiLeaks në fund të viteve 2000 e përshkruanin atë si “portieri kryesor” i babait të tij, që kontrollonte aksesin tek lideri suprem dhe krijonte rrjetin e tij të ndikimit.
Një kabllogram i vitit 2008 thoshte: “Mojtaba shihet gjerësisht brenda regjimit si një drejtues dhe menaxher i aftë dhe i fortë që një ditë mund të marrë të paktën një pjesë të udhëheqjes kombëtare.” / bota.al
