Durrësi, qyteti i mbështjellë nga shtresat e historisë, ruan një nga enigmat më magjepsëse të Shqipërisë. Bukuroshja e Durrësit, përtej gurëve të ftohtë të amfiteatrit dhe mureve bizantine, ofron një rrëfim që lëviz mes reales dhe të mbinatyrshmes.
Kush është në të vërtetë “Bukuroshja e Durrësit”? Një kryevepër guri apo një prani, që ende endet nëpër lagjet e vjetra?
Kryevepra që hesht prej 2400 vitesh
Mozaiku më i hershëm është gjetur në Durrës në 1916 nga një grup ushtarakësh austriake, me në krye arkeologun Camillo Praschniker. Megjithatë, mozaiku u bë i njohur për botën e shkencës vetëm pas 40 vitesh, në 1959, falë këmbënguljes së arkeologut Vangjel Toçi, i cili kishte marrë të dhënat e shkruara nga arkeologët austriakë pas zbulimit. Kjo vepër është punuar me gurë zalli natyral shumëngjyrësh rreth gjysmë së dytë të shek. IV p.e.r. Në gjendjen e sotme, mozaiku ka formë eliptike.
Bukuroshja e Durrësit, legjenda urbane: “Hija” e lagjeve të vjetra
Nëse arkeologët flasin për gurët, banorët e vjetër të Durrësit flasin për “hijen”. Një legjendë urbane që qarkullon prej dekadash thotë se, në netët e qeta pa hënë, një figurë femërore me veshje të bardhë shfaqet pranë zonës ku u gjet mozaiku.
Ata që besojnë te e mbinatyrshmja thonë se ajo është “shpirti i qytetit”, një mbrojtëse e lashtë që nuk e ka braktisur kurrë Durrësin. Të tjerë, më skeptikë, thonë se është thjesht një mirazh i krijuar nga lagështia e detit dhe dritëhijet e rrugicave të ngushta.
Pse vazhdon të magjepsë?
Në psikologjinë e turmave, figurat si “Bukuroshja e Durrësit” shërbejnë si një urë lidhëse me identitetin tonë të humbur. Ne duam të besojmë se pas asaj fytyre fshihet një histori dashurie, një tragjedi apo një mesazh që i ka mbijetuar shekujve.
Sot, origjinali ndodhet në Muzeun Historik Kombëtar, por shpirti i saj mbetet aty, në Durrës, mes kripës së detit dhe jehonës së historisë.
A keni dëgjuar histori të ngjashme nga gjyshet apo të moshuarit e qytetit tuaj për “hije” apo figura që mbrojnë vendin? Na shkruani në komente një histori që ju ka mbetur në mendje!