Durrësi, qyteti i mbështjellë nga shtresat e historisë, ruan një nga enigmat më magjepsëse të Shqipërisë. Por, përtej gurëve të ftohtë të amfiteatrit dhe mureve bizantine, ekziston një tregim që lëviz mes reales dhe të mbinatyrshmes.
Kush është në të vërtetë “Bukuroshja e Durrësit”? Një kryevepër guri apo një prani, që ende endet nëpër lagjet e vjetra?
Kryevepra që hesht prej 2400 vitesh
Mozaiku më i hershëm është gjetur në Durrës në 1916 nga një grup ushtarakësh austriake, me në krye arkeologun Camillo Praschniker. Megjithatë, mozaiku u bë i njohur për botën e shkencës vetëm pas 40 vitesh, në 1959, falë këmbënguljes së arkeologut Vangjel Toçi, i cili kishte marrë të dhënat e shkruara nga arkeologët austriakë pas zbulimit. Kjo vepër është punuar me gurë zalli natyral shumëngjyrësh rreth gjysmë së dytë të shek. IV p.e.r. Në gjendjen e sotme, mozaiku ka formë eliptike.
Legjenda urbane: “Hija” e lagjeve të vjetra
Nëse arkeologët flasin për gurët, banorët e vjetër të Durrësit flasin për “hijen”. Një legjendë urbane që qarkullon prej dekadash thotë se, në netët e qeta pa hënë, një figurë femërore me veshje të bardhë shfaqet pranë zonës ku u gjet mozaiku.
Ata që besojnë te e mbinatyrshmja thonë se ajo është “shpirti i qytetit”, një mbrojtëse e lashtë që nuk e ka braktisur kurrë Durrësin. Të tjerë, më skeptikë, thonë se është thjesht një mirazh i krijuar nga lagështia e detit dhe dritëhijet e rrugicave të ngushta.
Pse vazhdon të magjepsë?
Në psikologjinë e turmave, figurat si “Bukuroshja e Durrësit” shërbejnë si një urë lidhëse me identitetin tonë të humbur. Ne duam të besojmë se pas asaj fytyre fshihet një histori dashurie, një tragjedi apo një mesazh që i ka mbijetuar shekujve.
Sot, origjinali ndodhet në Muzeun Historik Kombëtar, por shpirti i saj mbetet aty, në Durrës, mes kripës së detit dhe jehonës së historisë.
A keni dëgjuar histori të ngjashme nga gjyshet apo të moshuarit e qytetit tuaj për “hije” apo figura që mbrojnë vendin? Na shkruani në komente një histori që ju ka mbetur në mendje!
