Në vitin 1972, kur librat elektronikë ishin ende një fantazi, dy shkencëtarë prezantuan një teknologji që premtonte të revolucionarizonte mënyrën si lexojmë.
Një pajisje e vogël, që mund të mbante qindra faqe në një fletë të vetme dhe të shitej për vetëm disa cent. Ishte një ide që i parapriu kohës me dekada. Por… bota nuk ishte ende gati për të.
Teknologjia dhe një revolucion që erdhi shumë herët
Në vitin 1972, në një kohë kur librat ishin ende të lidhur me letër, raftet e bibliotekave dhe peshën fizike, dy shpikës amerikanë prezantuan një ide që dukej pothuajse si fantashkencë.
Një pajisje e vogël, portative, që mund të mbante qindra faqe në një sipërfaqe minimale. Një teknologji që premtonte të ulte ndjeshëm koston e librave dhe t’i bënte ato të aksesueshme për këdo, kudo.
Në thelb, ishte një version primitiv i asaj që sot njohim si e-book apo Kindle.
Por, ndryshe nga revolucionet e sotme teknologjike, kjo shpikje nuk ndryshoi botën. Ajo u zhduk.
Dhe për dekada të tëra, mbeti një nga pyetjet “çfarë do të kishte ndodhur nëse…?” më intriguese në historinë e teknologjisë.
Çfarë ishte në të vërtetë kjo teknologji?
Në zemër të kësaj shpikjeje ishte një teknologji e njohur si mikrofilm. Mikrofilmi ishte përdorur prej kohësh në arkiva dhe biblioteka për të ruajtur dokumente në formë të reduktuar. Por shpikësit e viteve ’70 menduan ta çonin këtë ide shumë më tej.
Ata krijuan një pajisje që funksiononte me bateri, ishte portative, përdorte lente për të zmadhuar tekstin dhe lejonte leximin e materialeve të ruajtura në mikroformat.
Një fletë e vetme mikrofilmi mund të përmbante deri në 625 faqe tekst. Kjo do të thoshte diçka revolucionare për kohën. Libra më të lirë, transport më i lehtë, akses më i gjerë për publikun. Në teori, ky ishte një “revolucion i leximit”.
Ideja që dukej se do të ndryshonte gjithçka
Koncepti ishte i thjeshtë dhe njëkohësisht brilant. Imagjino një botë ku librat nuk peshojnë më, nuk zënë vend në raft, mund të blihen në një makinë automatike në rrugë dhe kushtojnë vetëm disa qindarka
Shpikësit parashikonin një rrjet automatesh librash, ku njerëzit mund të blinin mikrofilma me përmbajtje të ndryshme, romane, tekste shkollore, manuale teknike.
Në një farë mënyre, ky ishte një parashikim i hershëm i librarive online, Kindle dhe tabletëve dhe bibliotekave digjitale Por kishte një problem të madh.
Pse nuk funksionoi?
Këtu fillon pjesa më interesante e historisë. Sepse kjo nuk ishte një ide e keqe, por ishte një ide… në kohën e gabuar. Për të funksionuar siç duhet, pajisja kërkonte lente shumë të sakta, komponentë të ndjeshëm optike, prodhim të kushtueshëm. Në një epokë ku elektronika ishte ende në fillimet e saj, kjo e bënte produktin jo praktik për prodhim masiv.
Nga ana tjetër, përvoja e përdorimit ishte e kufizuar. Ndryshe nga librat nuk mund të shfletohej kollaj, nuk ishte intuitive, kërkonte një mënyrë të re leximi. Dhe njerëzit rrallë adoptojnë diçka që nuk ndihet natyrale.
Infrastruktura nuk ekzistonte
Ideja e automateve të librave ishte revolucionare, por e parakohshme. Në vitet ’70 nuk kishte rrjete distribucioni për këtë teknologji, nuk kishte standarde të përmbajtjes dhe mbi të gjitha, nuk kishte treg të gatshëm. Pra, edhe nëse teknologjia funksiononte, ekosistemi nuk ekzistonte.
Kjo është ndoshta arsyeja më e rëndësishme. Sot, një pajisje si Kindle funksionon sepse ka platformë, bibliotekë të madhe, lidhje interneti dhe përditësime të vazhdueshme. Në vitin 1972 asnjë nga këto nuk ekzistonte.
Çfarë ndodhi më pas?
Shpikja u prezantua, mori vëmendje… dhe më pas u zhduk. Nuk pati adoptim masiv. Nuk pati investime të mëdha. Nuk pati një “moment iPhone”. Dhe si shumë teknologji të tjera që vijnë shumë herët, ajo u harrua. Kjo histori nuk është vetëm për një pajisje. Është për një rregull të thjeshtë, por brutal: Ideja nuk mjafton. Koha është gjithçka.
Shumë inovacione dështojnë jo sepse janë të këqija, por sepse vijnë shumë herët, ose shumë vonë. Në rastin e mikrofilmit portativ, teknologjia ishte gati… por bota jo. Imagjino nëse kjo teknologji do të kishte funksionuar. Librat do të ishin bërë të lirë dekada më parë, arsimi mund të ishte bërë më i aksesueshëm, Interneti do të kishte gjetur një botë më të përgatitur Por historia nuk funksionon me “nëse”. Ajo shpërblen vetëm ato ide që takohen me momentin e duhur. / bota.al
