Nuk na lëndon fallciteti, por iluzioni që kemi ndërtuar. Fallciteti nuk na habit më. Besnikëria po.
Ka ardhur një moment në jetën moderne kur zhgënjimi apo tradhtia nuk na trondit më. Ai nuk është më surprizë; është pritshmëri. Dikur na lëndonte kur dikush largohej papritur, kur ndryshonte qëndrim, kur harronte premtimet. Sot, shpesh reagojmë me një ngritje supesh: “E prisja.”
Fallciteti nuk na habit më. Besnikëria po.
Në një realitet ku gjithçka është e lëvizshme, marrëdhëniet, bindjet, punët, madje edhe identitetet, stabiliteti është bërë i rrallë. Njerëzit përshtaten me shpejtësi, ndryshojnë qëndrime sipas interesit, afrohen kur kanë nevojë dhe largohen kur nevoja mbaron. Kjo nuk ndodh gjithmonë nga ligësia. Shpesh ndodh nga frika, nga pasiguria, nga instinkti për të mbijetuar dhe për të përfituar.
Por pikërisht këtu lind një paradoks i dhimbshëm: ndërsa fallciteti është bërë normë, besnikëria është kthyer në përjashtim.
Komoditeti i fallcitetit
Fallciteti është i lehtë. Ai është fleksibël. Nuk të lidh me askënd dhe me asgjë. Të lejon të qëndrosh aty ku fryn era më e favorshme. Është një strategji që funksionon në një botë të shpejtë, ku gjithçka matet me përfitim dhe ku humbja e kohës konsiderohet luks.
Një person “fallco” nuk është domosdoshmërisht i keq. Ai thjesht operon me një logjikë tjetër: logjikën e interesit personal. Ai nuk e sheh veten si tradhtar. Në mendjen e tij, ai është racional. Ai shkon aty ku përfiton më shumë, aty ku ndihet më i sigurt, aty ku ka më pak kosto.
Problemi lind kur ne e interpretojmë këtë sjellje si angazhim të sinqertë. Shpesh ngatërrojmë praninë me përkushtimin. Dikush është aty, pra, mendojmë se është besnik. Por prania nuk është gjithmonë dëshmi vlerash. Ndonjëherë është vetëm rastësi interesi.
Kostoja e besnikërisë dhe… tradhtia
Besnikëria nuk është komode, por ka një çmim. Të jesh besnik do të thotë të zgjedhësh. Dhe çdo zgjedhje përjashton diçka tjetër. Do të thotë të qëndrosh pranë dikujt edhe kur situata nuk është më e favorshme. Do të thotë të mos ndryshosh drejtim sa herë që shfaqet një mundësi më e lehtë. Do të thotë të mbash fjalën, edhe kur askush nuk po të detyron.
Besnikëria të kufizon, sepse të lidh me parime. Ajo të ekspozon, sepse të bën të dukshëm. Në një botë ku shumë preferojnë të mbeten të paangazhuar, të mbrojtur pas një fleksibiliteti të përhershëm, besnikëria duket si një akt guximi. Ndoshta për këtë arsye na habit kur e shohim.
Kur dikush qëndron dhe nuk largohet në momentin e parë të vështirësisë, kur dikush nuk e përdor informacionin tonë kundër nesh, kur dikush zgjedh të mbajë anën tonë, edhe në mungesë përfitimi.
Jemi mësuar aq shumë me luhatjen, sa stabiliteti na duket i pazakontë.
Zhgënjimi si iluzion i pritshmërive
Shpesh themi: “U zhgënjeva.” Por nëse jemi të sinqertë me veten, shumë nga këto zhgënjime kanë qenë të paralajmëruara.
Shenjat kanë qenë aty. Sjelljet oportuniste, ndryshimet e shpejta të qëndrimit, interesimi selektiv. Por ne kemi zgjedhur të mos i shohim. Sepse kemi dashur të besojmë. Sepse kemi pasur nevojë për siguri. Sepse kemi projektuar mbi tjetrin atë që donim të ishte, jo atë që ishte realisht.
Kur dikush largohet sapo mbaron interesi, ai nuk ka ndryshuar papritur. Ai ka qenë konsekuent me mënyrën e tij të të vepruarit. Thjesht ne kemi investuar më shumë kuptim nga sa kishte në të vërtetë situata. Kjo nuk e minimizon dhimbjen. Por na ndihmon ta kuptojmë më mirë.
Mekanizmi i interesit personal
Njerëzit mund të ndryshojnë mendime, stil, rreth, por mekanizmi bazë shpesh mbetet i njëjtë: ndjekja e interesit personal.
Kjo është pjesë e natyrës njerëzore. Secili kërkon siguri, përfitim, njohje, mbështetje. Problemi nuk është se njerëzit kanë interesa. Problemi lind kur interesat maskohen si përkushtim. Kur interesat vishen si miqësi. Kur përfitimi prezantohet si dashuri. Kur komoditeti shitet si besnikëri.
Nëse nuk jemi të vetëdijshëm për këtë dinamikë, do të vazhdojmë të përjetojmë zhgënjime të njëjta me aktorë të ndryshëm.
Vendosja e kufijve si akt pjekurie
Të kuptosh këtë realitet nuk do të thotë të bëhesh cinik. Nuk do të thotë të mos besosh askënd. Do të thotë të bësh dallimin midis atij që qëndron kur përfiton dhe atij që qëndron kur kushton, dallimin midis fjalëve të bukura dhe qëndrueshmërisë në kohë, dallimin midis emocioneve të momentit dhe angazhimit afatgjatë.
Kur kuptojmë që jo çdo prani është besnikëri, fillojmë të vendosim kufij më të shëndetshëm. Fillojmë të mos investojmë gjithçka në marrëdhënie të paqarta. Fillojmë të mos e quajmë tradhti atë që në fakt ishte një marrëveshje e pashprehur, por e pabarabartë. Kufijtë nuk janë mure. Janë filtra.
Besnikëria si zgjedhje e vetëdijshme
Në fund, besnikëria është një akt i ndërgjegjshëm, nuk është instinkt i verbër. Nuk është nënshtrim. Është zgjedhje për të qenë koherent me vlerat e tua, edhe kur kjo nuk është rruga më e lehtë.
Besnikëria nuk është të qëndrosh me çdo kusht. Është të qëndrosh kur ka arsye. Të largohesh kur vlerat thyhen. Të mos ndryshosh parime sa herë ndryshon klima.
Ndoshta ajo që na habit sot nuk është vetë besnikëria, por fakti që dikush zgjedh të mos jetë oportunist në një botë ku kjo do të ishte më e leverdishme. Dhe ndoshta pyetja e vërtetë nuk është: “Pse njerëzit janë fallco?” Por: “A jam unë i gatshëm të paguaj koston e besnikërisë?”
Sepse në një realitet ku gjithçka është e negociueshme, integriteti bëhet luks. Dhe çdo luks ka një çmim. / bota.al
