Tensionet mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit kanë hyrë në një fazë të re, ku deklaratat për negociata të drejtpërdrejta përplasen me mohime të forta nga Teherani, ndërsa në terren situata po përshkallëzohet me sulme ndaj infrastrukturës energjetike dhe kërcënime për një konflikt edhe më të gjerë.
Presidenti amerikan Donald Trump ka deklaruar se SHBA është në bisedime direkte me liderët iranianë për t’i dhënë fund luftës, duke përmendur edhe kontakte me figura të rëndësishme si kryetari i parlamentit iranian, Mohammad Ghalibaf. Sipas tij, përparimi është i shpejtë dhe një marrëveshje mund të arrihet brenda pak ditësh.
Megjithatë, kjo narrativë bie ndesh me qëndrimin zyrtar të Iranit. Autoritetet në Teheran kanë mohuar kategorikisht çdo negociatë direkte, duke theksuar se komunikimi ka ndodhur vetëm përmes ndërmjetësve dhe duke i cilësuar kërkesat amerikane si “jorealiste dhe irracionale”.
Një marrëveshje në horizont apo luftë në prag?
Sipas Trump, Irani ka pranuar shumicën e kërkesave të SHBA-së, të cilat përfshijnë ndalimin e programit të pasurimit të uraniumit, dorëzimin e materialeve të pasuruara dhe kufizime të forta mbi raketat balistike. Ai ka deklaruar se negociatat janë “shumë pozitive”, duke sugjeruar se fundi i konfliktit është afër.
Por realiteti në terren tregon një histori tjetër.
Sulmet reciproke ndaj infrastrukturës energjetike kanë shënuar një përshkallëzim të ri. Irani goditi rafinerinë më të madhe të naftës në Haifa, ndërsa vetë Teherani u përball me ndërprerje të energjisë pas sulmeve ndaj rrjetit elektrik.
Kjo situatë e dyfishtë, negociata në fjalë dhe përshkallëzim në terren, tregon se konflikti është larg stabilizimit.
Ngushtica e Hormuzit: pika kyçe e përplasjes
Një nga çështjet më kritike mbetet Ngushtica e Hormuzit, një arterie jetike për tregtinë globale të naftës. Trump ka deklaruar se SHBA synon të marrë kontrollin e kësaj rruge strategjike dhe të sigurojë lirinë e lundrimit.
Ai madje ka pretenduar se Irani ka lejuar kalimin e disa anijeve si “gjest vullneti të mirë”. Por nga ana tjetër, mediat shtetërore iraniane e kanë ironizuar këtë pretendim, duke thënë se kalimi është lejuar vetëm për disa tankerë kinezë.
Nëse Hormuzi mbetet i bllokuar, pasojat ekonomike globale do të jenë të menjëhershme, me rritje të çmimeve të energjisë dhe destabilizim të tregjeve.
Kush e ka avantazhin?
Një element interesant në këtë krizë është perceptimi i forcës. Sipas analizave të inteligjencës amerikane, Irani beson se ka epërsinë dhe nuk është i prirur të dorëzohet nën presion.
Nga ana tjetër, administrata amerikane argumenton se Irani është dobësuar ndjeshëm nga goditjet ushtarake dhe për këtë arsye kërkon marrëveshje.
Kjo përplasje perceptimesh është thelbësore: kur të dyja palët besojnë se janë në avantazh, rreziku i përshkallëzimit rritet ndjeshëm.
Kriza e lidershipit në Iran
Situata është komplikuar edhe më shumë nga paqartësia rreth lidershipit iranian. Sipas deklaratave amerikane, shumë figura kyçe janë eliminuar gjatë konfliktit, përfshirë liderë ushtarakë dhe politikë.
Pas vrasjes së liderit suprem Ali Khamenei, në krye është vendosur Mojtaba Khamenei, por gjendja e tij mbetet e paqartë, me raportime se mund të jetë i plagosur rëndë.
Kjo pasiguri e brendshme mund të ndikojë në aftësinë e Iranit për të negociuar ose për të marrë vendime strategjike.
Diplomacia ndërkombëtare në sfond
Ndërkohë, disa vende si Pakistani, Turqia dhe Egjipti po përpiqen të ndërmjetësojnë mes palëve. Takime të nivelit të lartë janë zhvilluar në Islamabad, por deri tani nuk ka shenja konkrete për një marrëveshje të afërt.
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, ka pranuar se komunikimi ekziston, por kryesisht përmes ndërmjetësve, duke zbutur disi deklaratat e Trump për bisedime direkte.
Një ekuilibër i brishtë
Ajo që po shohim është një situatë paradoksale: nga njëra anë retorikë për marrëveshje dhe progres, nga ana tjetër kërcënime për shkatërrim total të infrastrukturës iraniane nëse nuk arrihet një zgjidhje.
Trump ka paralajmëruar se nëse nuk hapet Hormuzi dhe nuk arrihet marrëveshje, SHBA mund të godasë objektiva kyçe si termocentrale, puse nafte dhe terminale strategjike.
Në këtë kontekst, çdo zhvillim mund të jetë vendimtar, ose drejt një marrëveshjeje historike, ose drejt një konflikti shumë më të gjerë në Lindjen e Mesme. / bota.al
