Max Boot
Kur vizitova për herë të parë Kievin në maj të vitit 2023, kryeqyteti i Ukrainës po përjetonte një nga sulmet ajrore më të mëdha të luftës deri atëherë: Rusia lëshoi 25 raketa dhe nëntë dronë. Mund të dëgjoja shpërthimet jashtë dhomës së hotelit, ndërsa mbrojtja ajrore ukrainase rrëzonte të gjithë raketat. Javën e kaluar, gjatë vizitës sime të tretë në Ukrainën në luftë, Rusia vendosi një rekord tjetër të turpshëm duke lëshuar 30 raketa dhe gati 1,000 dronë Shahed brenda një periudhe 24-orëshe (23-24 mars).
Zgjerimi radikal i përmasës së sulmeve ajrore gjatë tre viteve të fundit është një shenjë se lufta agresive e Rusisë nuk po tregon asnjë shenjë ndalimi. Por Ukraina, megjithëse shumë më e vogël se Rusia, ka arritur të mbajë ritmin me agresorin. Edhe pse një dron dëmtoi një kishë historike në qytetin e Lvivit, mbrojtja ajrore ukrainase javën e kaluar rrëzoi 95 për qind të dronëve Shahed, pjesërisht duke përdorur dronë interceptues me kosto të ulët që nuk prodhohen nga asnjë vend tjetër.
Ndërsa Rusia po shënjestronte shtëpitë, spitalet dhe kishat ukrainase, Ukraina po dërgonte dronë me rreze të gjatë për të goditur terminalet e eksportit të naftës së Rusisë në Detin Baltik, më shumë se 600 milje larg.
Këto sulme të guximshme kanë ulur eksportet e naftës së Rusisë me 40 për qind dhe, rrjedhimisht, kanë zvogëluar të ardhurat nga nafta që financojnë makinerinë e luftës së Vladimir Putinit.
Kjo mund të kompensojë pjesërisht përfitimin që Rusia do të nxjerrë nga lufta me Iranin, e cila ka sjellë rritje të çmimeve të naftës dhe një lehtësim të sanksioneve amerikane.
Ndërkohë, punëtorët ukrainas kanë qenë të zënë duke riparuar dëmet në infrastrukturën energjetike gjatë dimrit. Sulmet masive ruse me raketa dhe dronë kishin shkaktuar ndërprerje të gjata të energjisë elektrike, ujit dhe ngrohjes, ndërsa temperaturat ranë deri në minus 4 gradë. Të gjithë ata me të cilët fola në Kiev e kujtonin këtë si dimrin më të vështirë ndonjëherë. Por pranvera ka ardhur dhe energjia është rikthyer.
Gjatë javës sime në Ukrainë, si pjesë e një delegacioni nga organizata jofitimprurëse “Renew Democracy Initiative”, nuk përjetova asnjë ndërprerje energjie. (Kjo organizatë ka dërguar gati 15 milionë dollarë ndihmë humanitare në Ukrainë dhe unë jam pjesë e bordit këshillimor të saj.) Të dy qytetet që vizituam, Kievi dhe Kharkivi, mbeten të gjalla dhe plot aktivitet, edhe pse Kharkivi ndodhet vetëm 20 milje nga kufiri rus dhe ka pësuar dëme të konsiderueshme.
Gjatë udhëtimit, morëm disa njohuri interesante se si ky vend i vogël dhe këmbëngulës ka arritur të krijojë ndoshta ushtrinë më të fuqishme të dronëve në botë. Presidenti Volodymyr Zelensky thotë se 30,000 deri në 35,000 ushtarë rusë vriten ose plagosen çdo muaj, më shumë sesa Putini rekruton, dhe se 90 për qind e humbjeve shkaktohen nga dronët. Në shkurt, Ukraina madje fitoi më shumë territor sesa humbi për herë të parë që nga viti 2023, e ndihmuar edhe nga ndërprerja e aksesit të forcave ruse në Starlink.
Dronët që po mbajnë larg pushtuesit barbarë, dhe që Ukraina synon të prodhojë 7 milionë këtë vit, ndërtohen në punishte si ajo që vizituam në një ndërtesë të zakonshme në Kiev, e cila mund të ngatërrohej lehtësisht me një apartament apo zyrë. Kur mendon për një fabrikë, imagjinon një linjë prodhimi të automatizuar në një hangar të madh. Por në Ukrainë, dronët ndërtohen me dorë, sepse dizajnet ndryshojnë çdo disa muaj, bazuar në reagimet e ushtarëve në vijën e frontit. Të dyja palët po inovojnë vazhdimisht në një garë të pandërprerë për avantazh në fushën e betejës.
Punëtorët ulen në karrige të dizajnuara për lojëra kompjuterike dhe punojnë në tavolina të bardha për të montuar dronët. Disa pjesë (sidomos kontrollorët e fluturimit, motorët dhe kabllot me fibra optike) vijnë nga Kina, shpesh nga të njëjtat fabrika që prodhojnë pjesë për dronët rusë. Pjesë të tjera prodhohen nga nënkontraktorë ukrainas, ndërsa disa krijohen në vend me printerë 3D.
Linja e produkteve në këtë fabrikë sekrete përfshin dronë interceptues të mbrojtjes ajrore që duken si raketa nga një komik i Tintinit; dronë kamikazë quadcopter të kontrolluar nga operatori (first-person view); dhe dronë më të mëdhenj që mund të hedhin bomba ose furnizime. Disa prej tyre kontrollohen me kabllo me fibra optike për të shmangur ndërhyrjet elektronike, ndërsa të tjerë operohen përmes frekuencave radio ose lidhjeve interneti Starlink.
Çdo dron testohet në vend përpara se të paketohet dhe të dërgohet. Nëse nuk do të dije çfarë ka brenda paletave, mund të mendoje se janë lodra Krishtlindjesh për Walmart apo Target. Por në fakt janë instrumente të avancuara lufte.
Disa ditë më vonë, pashë se si përdoren këta dronë gjatë një vizite tek Brigada e 429-të e Sistemeve Pa Pilot, e njohur si Brigada “Achilles”. Në një fushë pranë Kharkivit, ushtarët demonstruan se si përdorin një dron të madh ajror “Vampire” për të dërguar furnizime ose për të hedhur bomba mbi ushtarët rusë. Ata treguan gjithashtu një robot tokësor “Ardal”, një platformë me zinxhirë që mund të transportojë furnizime dhe të evakuojë të plagosurit.
Major Yurii Fedorenko, një ish-drejtues biznesi 34-vjeçar, është komandanti karizmatik i brigadës. Me mjekrën e tij dhe një vath në veshin e majtë, ai ndoshta nuk do të përputhej me standardet strikte të paraqitjes së disa zyrtarëve amerikanë. Por Fedorenko është nderuar me dekoratën më të lartë ushtarake të Ukrainës, “Hero i Ukrainës”, për suksesin në eliminimin e pushtuesve rusë. Sipas sistemit të pikëve që përdor ushtria ukrainase për të stimuluar performancën, arritjet e brigadës “Achilles” shpërblehen me më shumë financime. Brigada raporton se goditi pothuajse 38,000 objektiva vitin e kaluar dhe synon të godasë 80,000 këtë vit.
Fedorenko ishte vetëm një nga shumë individët mbresëlënës që takova gjatë kësaj vizite, të tjerë përfshinin drejtues biznesesh, zyrtarë qeveritarë dhe aktivistë civilë. Vendi i tyre, i bekuar me një popullsi të arsimuar mirë, toka pjellore dhe burime natyrore të shumta, do të ketë një të ardhme të ndritur pasi të përfundojë lufta.
Askush nuk mund të thotë se kur do të ndodhë kjo, për fat të keq. Një zyrtar i lartë ukrainas më tha se Putini mund të ketë qenë pranë një marrëveshjeje përpara se të shpërthente lufta me Iranin. Por edhe Zelensky po përfiton nga konflikti në Lindjen e Mesme. Ai po dërgon specialistë të mbrojtjes ajrore në Gjirin Persik dhe po lidh marrëveshje me vendet e rajonit që mund të sjellin një fluks shumë të nevojshëm kapitali në industrinë ukrainase të dronëve.
Rusia po zgjeron gjithashtu prodhimin e saj të dronëve dhe madje po i eksporton në Iran, duke mbetur një kundërshtar i fortë. Por ukrainasit kanë një armë jo shumë të fshehtë që rusët nuk mund ta barazojnë: vendosmërinë e një kombi demokratik për të mbetur i lirë.
“Pas më shumë se katër vitesh lufte, shumica e njerëzve janë të lodhur,” na tha Roman Andreyko, drejtori ekzekutiv i kompanisë mediatike Lux Media. “Ne duam që lufta të ndalet. Duam paqe. Por nuk jemi gati të dorëzohemi.” Falë zhvillimit të shpejtë të industrisë së dronëve, Ukraina nuk rrezikon të detyrohet ta bëjë këtë. / The Washington Post – Bota.al
