Marcus Aurelius është një nga figurat më të rralla në histori: një perandor me pushtet absolut, që në vend të glorifikonte forcën, shkroi për përulësinë, vetëkontrollin dhe përkohshmërinë e jetës. Ai sundoi Perandorinë Romake në një nga periudhat më të vështira të saj, por u kujtua jo vetëm si sundimtar, por edhe si filozof.
Sot, më shumë se 1800 vjet më vonë, emri i tij rikthehet vazhdimisht në diskutime mbi stoicizmin, lidershipin dhe qetësinë mendore. Por kush ishte në të vërtetë Marcus Aurelius, dhe pse libri i tij “Meditimet” vazhdon të lexohet në mbarë botën?
Kush ishte Marcus Aurelius?
Marcus Aurelius lindi në vitin 121 pas Krishtit në Romë. Ai u adoptua nga perandori Antoninus Pius dhe u përgatit që në moshë të re për të marrë drejtimin e perandorisë. Në vitin 161 u bë perandor dhe sundoi deri në vitin 180.
Ai konsiderohet një nga “Pesë Perandorët e Mirë”, një periudhë relative stabiliteti dhe administrimi të drejtë në historinë romake. Megjithatë, sundimi i tij nuk ishte i lehtë. Ai u përball me luftëra të vazhdueshme në kufijtë veriorë (luftërat markomane), kriza ekonomike, si edhe Murtajën Antonine, që vrau mijëra njerëz.
Në mes të këtyre sfidave, Marcus Aurelius vazhdonte të shkruante reflektime filozofike personale, jo për publikim, por për disiplinë të brendshme.
Marcus Aurelius si filozof stoik
Marcus Aurelius ishte ndjekës i stoicizmit, një shkollë filozofike greko-romake që mësonte se njeriu duhet të jetojë në përputhje me natyrën dhe arsyen.
Stoicizmi bazohet në disa parime themelore: Dallo atë që mundesh ta kontrollosh, nga ajo që nuk mundesh ta kontrollosh. Mos lejo emocionet të dominojnë gjykimin. Prano fatin me qetësi. Vepro me virtyt dhe drejtësi.
Për Marcus Aureliusin, pushteti nuk ishte arsye për arrogancë. Përkundrazi, ai e shihte si detyrim moral për të shërbyer me drejtësi.
Ai shkruante: “Ti ke pushtet mbi mendjen tënde, jo mbi ngjarjet e jashtme. Kupto këtë dhe do të gjesh forcë.”
“Meditimet”: libri që nuk ishte menduar për botim
Vepra më e njohur e tij, Meditimet, nuk ishte një traktat filozofik për publikun. Ishin shënime personale, reflektime që ai i shkruante vetes gjatë fushatave ushtarake.
Në to ai trajton tema si:
Përkohshmëria e jetës
Vdekja si pjesë natyrore e ekzistencës
Rëndësia e disiplinës vetiake
Përulësia në pushtet
Ironikisht, pikërisht fakti që këto shënime ishin intime i jep veprës autenticitet të jashtëzakonshëm.
Perandor në kohë krize
Sundimi i Marcus Aurelius ishte i mbushur me konflikte. Luftërat në kufijtë veriorë kërkonin praninë e tij të vazhdueshme në front. Murtaja Antonine dobësoi rëndë popullsinë dhe ekonominë.
Megjithatë, ai nuk reagoi me brutalitet të tepruar apo dëshpërim. Ai mbeti i përkushtuar ndaj detyrës dhe disiplinës morale. Këtu qëndron kontrasti i tij i madh: një njeri me pushtet absolut që ushtronte kontroll mbi veten më shumë sesa mbi të tjerët.
Idetë kryesore të Marcus Aureliusit
- Kontrollo vetëm atë që varet nga ti
Ngjarjet e jashtme janë jashtë kontrollit tonë. Reagimi ynë ndaj tyre është në dorën tonë.
- Jeta është e përkohshme
Lavdia, pasuria, fama, të gjitha zhduken. Prandaj duhet të jetojmë me integritet, jo me ambicie boshe.
- Jetë në përputhje me natyrën
Njeriu është pjesë e një rendi më të madh. Të luftosh realitetin është burim vuajtjeje.
- Mos u zemëro me njerëzit
Sipas tij, njerëzit gabojnë nga padija. Zemërimi është i panevojshëm.
Pse është aktual sot?
Në një epokë ankthi, presioni social dhe mbingarkese informacioni, stoicizmi po përjeton një rikthim. Marcus Aurelius ofron një alternativë ndaj mendimeve me tepri, viktimizimit, kërkimit obsesiv të kontrollit.
Ai sugjeron një lloj force të qetë: jo reagim impulsiv, por vetëpërmbajtje e ndërgjegjshme.
Trashëgimia
Marcus Aurelius mbetet simbol i lidershipit etik. Ndryshe nga shumë sundimtarë të historisë, ai nuk u përpoq të impononte madhështinë e tij mbi botën, por të përmirësonte veten. Ai vdiq në vitin 180 pas Krishtit, duke ia lënë pushtetin djalit të tij Commodus, një vendim që historianët e konsiderojnë gabim fatal për Perandorinë. Megjithatë, trashëgimia e tij filozofike mbeti e paprekur. / bota.al
Nëse ju intereson një qasje krejt ndryshe ndaj moralit, lexoni analizën tonë mbi Friedrich Nietzschen.
