Jetojmë në një epokë paradoksale. Kurrë më parë njerëzimi nuk ka pasur kaq shumë komoditet, kaq shumë informacion dhe kaq shumë mundësi, dhe megjithatë, ankthi duket më i përhapur se kurrë. Mendja jonë është gjithmonë e zënë, gjithmonë e shqetësuar, gjithmonë duke vrapuar mes asaj që mund të ndodhë dhe asaj që mund të humbasim. Shpëtimi? Stoicizmi.
Njoftime pa fund. Kriza globale. Pasiguri ekonomike. Krahasim i vazhdueshëm me të tjerët. Frikë për të ardhmen.
Në këtë kaos psikologjik modern, një filozofi e lashtë, e lindur më shumë se 2000 vjet më parë, po rikthehet si një udhërrëfyes i qetësisë mendore: stoicizmi.
Ankthi modern: një luftë për kontroll
Në thelb, ankthi lind nga një tension i vazhdueshëm mes dëshirës sonë për kontroll dhe realitetit të pasigurt të jetës. Ne duam siguri absolute për të ardhmen, duam garanci për sukses, duam që gjërat të shkojnë sipas planit.
Ne duam që njerëzit të na kuptojnë, të na vlerësojnë, të mos na lëndojnë. Por bota nuk funksionon kështu. Dhe pikërisht këtu stoicizmi ofron një nga idetë më të fuqishme psikologjike që janë formuluar ndonjëherë.
Dallimi që shëron mendjen
Stoikët bënin një ndarje të thjeshtë, por revolucionare: Ka gjëra që varen nga ne, dhe gjëra që nuk varen nga ne.
Nga ne varen mendimet tona, gjykimet, zgjedhjet që bëjmë, reagimet që kemi.
Nga ana tjetër, nga ne nuk varen opinioni i të tjerëve, ekonomia, politika globale, rastësia, sëmundjet, e kaluara, rezultati përfundimtar i shumë përpjekjeve tona.
Pjesa më e madhe e ankthit që përjetojmë lind sepse përpiqemi të kontrollojmë atë që nuk është në kontrollin tonë.
Stoicizmi nuk përpiqet ta kontrollojë botën. Ai na mëson të kontrollojmë reagimin tonë ndaj saj.
Stoicizmi: Qetësia si disiplinë, jo si fat
Stoikët nuk besonin se qetësia është një dhuratë që disa njerëz e kanë dhe të tjerët jo. Ata besonin se është një aftësi që mund të kalitet. Si? Duke ndryshuar mënyrën si mendojmë për ngjarjet.
Sipas stoikëve, nuk janë ngjarjet që na shqetësojnë, por interpretimet tona mbi to. Dy njerëz mund të përjetojnë të njëjtën situatë, njëri shkatërrohet emocionalisht, tjetri ruan qetësinë. Dallimi nuk është te realiteti. Është te gjykimi i secilit.
Parashikimi i së keqes për të mos u tronditur prej saj
Një praktikë stoike që duket e çuditshme për mendjen moderne është parashikimi i vështirësive.
Stoikët sugjeronin të imagjinosh se planet mund të dështojnë, se njerëzit mund të sillen padrejtësisht, se mund të përballesh me humbje, se asgjë nuk është e garantuar. E gjithë kjo, jo për të jetuar me frikë, por për të jetuar pa tronditje.
Kur mendja e ka pranuar paraprakisht mundësinë e vështirësive, ajo nuk shembet kur ato ndodhin.
Liria nga krahasimi
Një burim i madh ankthi sot është krahasimi i vazhdueshëm me të tjerët. Media sociale ka krijuar një botë ku ne përballemi çdo ditë me versione të kuruara të jetës së të tjerëve.
Stoicizmi e shkatërron këtë mekanizëm që në rrënjë. Sipas tij, vlera jote nuk matet me pasurinë, statusin, famën, suksesin e dukshëm.
Vlera jote matet vetëm me karakterin dhe veprimet e tua morale. Kjo është një liri e jashtëzakonshme psikologjike.
Stoicizmi: Pranimi si formë fuqie
Shumë njerëz e ngatërrojnë pranimin me dorëzimin. Stoikët e shihnin ndryshe. Pranimi nuk do të thotë të mos veprosh. Do të thotë të mos luftosh me realitetin pasi ai ka ndodhur.
Ti vepron me gjithë energjinë që ke. Por kur rezultati vjen, ti e pranon pa revoltë të brendshme. Kjo eliminon një nga burimet më të mëdha të stresit: rezistencën emocionale ndaj asaj që nuk mund të ndryshohet.
Një filozofi e ndërtuar për kohë të vështira
Stoicizmi nuk u krijua në rehati. Ai u formua në luftëra, epidemi, trazira politike dhe humbje personale. Është një filozofi e ndërtuar për pasiguri, pikërisht ajo që përjetojmë sot. Nuk është një teori abstrakte Është një manual për stabilitet emocional në një botë të paqëndrueshme.
Mesazhi që qetëson mendjen moderne
Stoicizmi nuk premton një botë pa probleme. Ai premton një mendje që nuk shkatërrohet nga problemet. Ai nuk heq vështirësitë e jetës. Ai heq tiraninë psikologjike që ato ushtrojnë mbi ne.
Në një epokë ku ankthi është bërë pothuajse gjendje normale, stoicizmi na kujton diçka thelbësore: Qetësia nuk vjen kur bota bëhet e parashikueshme. Qetësia vjen kur ti bëhesh i qëndrueshëm përballë kësaj bote.
Dhe ndoshta, në këtë kuptim, një filozofi 2000-vjeçare është një nga ilaçet më moderne që kemi.
Tre ushtrime stoike për të përballuar ankthin
Që nga koha e Epikteti, Seneca dhe Marcus Aurelius, stoikët kanë ofruar mjete praktike për të përballuar trazirat e brendshme. Për ta, ankthi nuk ishte një armik për t’u luftuar, por një sinjal për t’u kuptuar. Më poshtë janë tre ushtrime të thjeshta, por të fuqishme, që mund të integrohen lehtësisht në jetën e përditshme.
1. Dikotomia e kontrollit
Stoikët ndanin realitetin në dy kategori: gjërat që varen nga ne dhe ato që nuk varen nga ne. Ankthi shpesh lind kur përpiqemi të kontrollojmë të pakontrollueshmen – mendimin e të tjerëve, të ardhmen, rezultatin final. Një ushtrim i thjeshtë është të ndalosh për disa minuta dhe të pyesësh veten: Çfarë në këtë situatë është realisht nën kontrollin tim? Çfarë nuk është?
Përqendro energjinë vetëm tek pjesa jote: përgatitja, reagimi, qëndrimi. Ky ndryshim fokusi krijon menjëherë një ndjesi lehtësimi, sepse mendja çlirohet nga barra e panevojshme.
2. Vizualizimi negativ
Në vend që t’i shmangesh mendimit për skenarin më të keq, përballe me të në mënyrë të vetëdijshme. Stoikët e quanin këtë “premeditatio malorum” – parapërfytyrimi i vështirësive.
Pyet veten: Cili është realisht skenari më i keq? A do të ishte ai fundi i gjithçkaje, apo thjesht një vështirësi kalimtare? Çfarë do të bëja konkretisht në atë rast? Shumicën e herëve, ankthi ushqehet nga paqartësia. Kur e konkretizon frikën, ajo humbet një pjesë të fuqisë së saj. Mendja kalon nga paniku në planifikim.
3. Distancimi në kohë
Kur një situatë duket e madhe dhe e pakapërcyeshme, provo ta vendosësh në perspektivë. Imagjino veten pas një viti duke e kujtuar këtë moment. A do të ketë të njëjtën peshë? Ky distancim krijon hapësirë mes teje dhe emocionit. Në vend që të identifikohesh plotësisht me ankthin, fillon ta shohësh si një gjendje kalimtare. Dhe çdo gjendje kalimtare, sado intensive, ka një fund.
/ bota.al