Nga miliarderët e fondeve të investimeve që kërkojnë që Greqia të kthehet në rezidencën e tyre fiskale, te pensionistët e pasur që e zgjedhin si vendin ideal për të kaluar vitet e pleqërisë. Athina po përpiqet të ringrihet ekonomikisht duke tërhequr kapital dhe banorë të rinj. Por për një rimëkëmbje të qëndrueshme nevojitet shumë më tepër.
Le ta kujtojmë: në vitin 2015, Greqia ndodhej sërish në prag të falimentimit financiar dhe rreziku i një daljeje nga eurozona, i njohur si Grexit, dukej krejtësisht real.
Njëmbëdhjetë vjet më vonë, panorama ka ndryshuar. Ekonomia po rritet, financat publike po përmirësohen dhe vendi po tërheq kapital, biznese dhe banorë të rinj.
Bëri bujë lajmi se Chris Rokos, themeluesi i fondit spekulativ të investimeve Rokos Capital Management, ka zgjedhur Greqinë si rezidencën e tij fiskale dhe po përgatitet të hapë një zyrë në zemër të Athinës.
Menjëherë më pas erdhi një tjetër lajm: edhe Israel Englander, themeluesi i Millennium Management, synon të vendosë praninë e tij në kryeqytetin grek. Këto janë dy sinjale të ambicies së Greqisë për të tërhequr jo vetëm pasuri të mëdha private, por edhe aktivitete financiare ndërkombëtare.
Dhe interesi shkon përtej botës së financës. Kampioni i tenisit Novak Djokovic është vendosur në Athinë së bashku me familjen e tij.
Në fushën e investimeve, irlandezi Paul Coulson, aksionari kryesor i Ardagh Group, ka vënë bast mbi Peloponezin, duke blerë struktura hoteliere dhe toka në zonën e Porto Helit.
Ndërkohë, grupi i Richard Hsiao ka blerë klubin e basketbollit Aris të Selanikut.
Janë të tjera shenja të një fuqie tërheqëse që shkon përtej lehtësive të ofruara nga qeveria.
Greqia, taksa të favorshme për të pasurit dhe profesionistët e financës
Në vitin 2020, Greqia prezantoi një regjim fiskal të lehtësuar për të tërhequr banorë të rinj me pasuri të mëdha. Neni 5A parashikon një taksë fikse vjetore prej 100 mijë eurosh mbi të ardhurat e krijuara jashtë vendit, për një periudhë maksimale prej 15 vjetësh.
Për të përfituar nga kjo skemë, personi nuk duhet të ketë qenë rezident fiskal në Greqi për të paktën shtatë nga tetë vitet e mëparshme dhe duhet të investojë në vend të paktën 500 mijë euro.
Për pensionistët e huaj është parashikuar një regjim i veçantë.
Në vitin 2026, qeveria prezantoi gjithashtu një normë tatimore prej 5% mbi carried interest, pjesën e fitimeve të një fondi investimesh që u jepet menaxherëve si shpërblim për performancën.
Kjo masë zbatohet për kategori të caktuara profesionistësh të financës, me lehtësi që mund të zgjasin deri në shtatë vjet dhe me kushte të posaçme lidhur me shpenzimet që punëdhënësi duhet të kryejë në territorin grek.
Një ekonomi që po rimëkëmbet, por ende mbart plagët e krizës
“Vendi ka kaluar një nga periudhat më të vështira të historisë së tij dhe, pothuajse 20 vjet pas krizës financiare globale, ende nuk e ka ngushtuar plotësisht hendekun me partnerët e tjerë europianë. Kostot sociale dhe ekonomike kanë qenë jashtëzakonisht të larta. Vetëm kohët e fundit qytetarët kanë filluar të ndiejnë përfitime konkrete nga rimëkëmbja”. Kështu shprehet për Panorama Lorenzo Codogno, profesor i ftuar në praktikën profesionale pranë Institutit Europian të London School of Economics (LSE), si dhe themelues e kryeekonomist i LC Macro Advisors.
Në vitin 2025, Prodhimi i Brendshëm Bruto i Greqisë u rrit me 2,1%, ndërsa raporti i borxhit publik ndaj PBB-së zbriti në 146,1%, sipas Eurostat.
Për vitin 2026, Komisioni Europian parashikon një rritje ekonomike prej 1,8% dhe një ulje të mëtejshme të borxhit publik në 140,7% të PBB-së.
Megjithatë, deficiti mbetet më i larti në Bashkimin Europian, ndërsa deficiti i llogarive rrjedhëse përbën një dobësi strukturore të ekonomisë.
Reformat e dhimbshme që ndryshuan fatin e Greqisë
Për të kuptuar sa shumë ka ndryshuar situata që nga viti 2015, nuk mjafton të shohim vetëm bilancet financiare.
Theodore Pelagidis, ekonomist dhe profesor në Universitetin e Pireut, i cili ka mbajtur postin e zëvendësguvernatorit të Bankës së Greqisë deri në shtator 2026, e identifikon pikën e kthesës te reformat e imponuara nga kreditorët dhe ristrukturimi i borxhit.
Ky i fundit vazhdon të jetë i lartë, por përfiton nga afate të gjata shlyerjeje dhe kushte të favorshme financimi. “Ekonomia vazhdon të vuajë nga produktiviteti i ulët”, shpjegon Pelagidis, “çka kufizon edhe rritjen e pagave”.
Kësaj i shtohet “rënia demografike”, e cila zvogëlon fuqinë punëtore dhe aktivitetin ekonomik.
Probleme të tjera lidhen me “qëndrueshmërinë e institucioneve dhe meritokracinë”, dobësi që, sipas ekonomistit, e kanë shoqëruar Greqinë që nga krijimi i shtetit modern.
Kriza demografike, një nga pengesat më të mëdha
Stimujt fiskalë mund ta bëjnë Athinën më konkurruese dhe ta vendosin vendin në të njëjtën rrugë me shtete të tjera, si Portugalia.
Por ata nuk mund të zëvendësojnë investimet prodhuese. “Vetëm duke rritur produktivitetin”, vëren Pelagidis, “mund të rriten të ardhurat dhe standardi i jetesës së grekëve”.
Banorët e rinj mund të mbështesin konsumin dhe rritjen ekonomike në një vend që përballet me tkurrje demografike. Megjithatë, kërkesa e re nuk duhet të përqendrohet në zonat që janë tashmë më të shtrenjta dhe më të mbipopulluara.
“Sfida është të tërheqim njerëz drejt rajoneve rurale, ku cilësia e jetës mund të jetë e lartë dhe ku nuk ka mungesë banesash”.
A mund të bëhet Greqia një model ekonomik për Europën?
Duke analizuar financat publike dhe qëndrueshmërinë e përgjithshme të ekonomisë, Codogno këshillon kujdes.
“Megjithëse ekonomia po rritet me ritme të qëndrueshme dhe papunësia ndodhet në nivelet më të ulëta historike, deficiti i llogarisë korrente mbetet i lartë. Gjithashtu, ulja e kredive me probleme jashtë sektorit bankar po ecën ende ngadalë. Për këtë arsye, nuk do ta quaja Greqinë një model për Europën, por sigurisht një shembull domethënës të reformimit të një vendi që preku fundin dhe arriti të ringrihej, edhe falë Europës.
Ulja e evazionit fiskal duket se ka marrë karakter strukturor, ashtu si edhe suficiti primar i financave publike. Me shumë gjasë, do të vazhdojë edhe ulja e raportit të borxhit publik ndaj PBB-së”.
Por sa mund të ndikojë realisht strategjia për tërheqjen e rezidentëve të pasur?
“Në nivelin e saj kufitar, ajo mund të jetë domethënëse, por nuk besoj se do të ketë ndikim të madh në rritjen ekonomike apo në financat publike. Është një formë konkurrence fiskale më e favorshme në Europë, ndoshta e shoqëruar edhe me pak diell dhe det”.
Pas ndryshimeve fiskale në Britani, të pasurit kërkojnë destinacione të reja
Referimi ndaj Mbretërisë së Bashkuar është i pashmangshëm. Heqja e regjimit të njohur si non-dom zëvendësoi sistemin që bazohej te vendbanimi i përhershëm juridik me një sistem të mbështetur te rezidenca fiskale dhe rregulla të reja për pasuritë jashtë vendit.
“Ky regjim favorizonte pozicionin fiskal të disa personave që kalonin një pjesë të vitit jashtë vendit. Qytetarët e konsideronin të padrejtë. Shumë nga lehtësitë janë hequr dhe mendoj se kjo është pozitive”, vëren Codogno.
Tregu i pasurive të paluajtshme po tërheq gjithnjë e më shumë të huaj
Fenomeni është i dukshëm edhe në tregun e pasurive të paluajtshme.
“Vitet e fundit është rritur përqindja e blerësve të huaj që dëshirojnë të vendosen përgjithmonë në territorin grek”, shpjegon Giorgos Gavriilidis, themelues dhe drejtor ekzekutiv i Elxis – At Home in Greece, kompani e specializuar në pasuri të paluajtshme.
“Sipas një studimi tonë të fundit, 30,8% e personave që na kanë kontaktuar këtë vit kërkojnë një banesë të përhershme. Në shumicën e rasteve bëhet fjalë për pensionistë. Shtëpitë e pushimit vazhdojnë të përfaqësojnë segmentin kryesor, me 44,4%, ndërsa 17,8% blejnë kryesisht për qëllime investimi.
Tregu vazhdon të mbështetet kryesisht te shtresa e mesme dhe ajo e mesme e lartë. Së bashku me Shtetet e Bashkuara, Mbretëria e Bashkuar është tregu ynë kryesor jashtë Bashkimit Europian. Klientët tanë blejnë kryesisht për arsye që lidhen me stilin e jetesës dhe jo për motive fiskale”.
Skema e njohur si Golden Visa, që mundëson marrjen e lejes së qëndrimit përmes investimeve, duket se ka një ndikim më të kufizuar.
Vetëm 7% e klientëve e përmendin atë si arsyen kryesore të blerjes.
A po shndërrohet Greqia në parajsën e re të të pasurve europianë?
Mundësia që Greqia të bëhet një destinacion i ri për pasuritë e mëdha europiane duhet vlerësuar me kujdes.
“Nuk mund ta them me siguri, por mua më duket se ky fenomen po mbivlerësohet. Ndoshta është veçanërisht i dukshëm në këtë moment edhe për shkak të largimit të personave me të ardhura të larta nga Emiratet e Bashkuara Arabe, pas tensioneve ushtarake në Gjirin Persik”, vijon Codogno.
“Edhe tërheqja e individëve me të ardhura të larta mund të sjellë disa përfitime, megjithëse ato kompensohen pjesërisht nga kosto dhe pabarazi sociale. Megjithatë, ardhja e disa pensionistëve të pasur më shumë apo më pak nuk e ndryshon gjendjen strukturore të një vendi.
Ndryshe ndodh me tërheqjen e investimeve prodhuese, veçanërisht të investimeve të huaja direkte, përmes të cilave një kompani krijon nga e para një aktivitet të ri ose një strukturë prodhuese. Këto investime krijojnë potencial për rritjen ekonomike të së ardhmes”.
Taksa të ulëta nuk mjaftojnë për të ndërtuar një ekonomi të fortë
Vetëm përdorimi i politikës fiskale nuk është i mjaftueshëm.
“Gjithçka varet edhe nga aftësia për të krijuar një mjedis të favorshëm për sipërmarrjen, inovacionin dhe rritjen ekonomike. Në këtë drejtim, Greqia, por edhe Italia, kanë ende shumë punë për të bërë”, thekson Codogno.
Sfida e vërtetë është shndërrimi i fluksit të kapitalit në produktivitet ekonomik.
Nëse ky kapital do të mbetet i përqendruar te pasuritë e paluajtshme dhe konsumi, Greqia thjesht do të ketë gjetur një mënyrë të re për të përfituar financiarisht nga tërheqja që ushtron si destinacion.
Por nëse arrin ta shndërrojë atë në investime, aftësi profesionale dhe vende pune, gara për të tërhequr të pasurit mund të bëhet diçka shumë më e rëndësishme sesa një konkurrencë mes vendeve për taksa më të ulëta.
Sepse rimëkëmbja e vërtetë e Greqisë nuk do të matet me numrin e milionerëve që vendosen në Athinë, por me aftësinë për ta kthyer pasurinë e tyre në zhvillim ekonomik dhe mirëqenie për qytetarët grekë. / Ludovica Amici, Panorama Italia