Mësimi stoik: mënyra si e interpretojmë një situatë ndikon në mënyrën si e përballojmë. Mes asaj që ndodh dhe përgjigjes sonë mund të krijojmë hapësirë për të menduar. Kjo hapësirë e vogël na lejon të pyesim, të dëgjojmë dhe të dallojmë atë që ndodhi nga ajo që prisnim të ndodhte.
Një mesazh mbetet pa përgjigje dhe ti mendon se nuk të vlerësojnë. Një koleg kundërshton propozimin tënd dhe ti e përjeton si sulm personal. Një plan dështon dhe, brenda pak minutash, mendja e shndërron një pengesë të përkohshme në një përfundim për gjithë jetën: “mua nuk më ecën asgjë”, i thua vetes.
Në secilin rast, diçka ka ndodhur vërtet. Por mbi ngjarjen është vendosur edhe një histori që e kemi shkruar vetë. Shpesh reagojmë ndaj asaj historie përpara se të kemi kuptuar faktet.
Pikërisht këtu nis një nga mësimet më të dobishme të stoicizmit: mënyra si e interpretojmë një situatë ndikon në mënyrën si e përballojmë. Mes asaj që ndodh dhe përgjigjes sonë mund të krijojmë hapësirë për të menduar. Kjo hapësirë e vogël na lejon të pyesim, të dëgjojmë dhe të dallojmë atë që ndodhi nga ajo që prisnim të ndodhte.
Mësimi stoik: Ngjarja dhe kuptimi që i japim
Stoikët e vendosnin arsyen në qendër të jetës së përditshme. Epikteti, një nga përfaqësuesit kryesorë të kësaj filozofie, e nis veprën e tij të njohur si “Manuali” duke dalluar atë që varet prej nesh nga ajo që nuk varet prej nesh. Gjykimet dhe zgjedhjet tona zënë një vend qendror në këtë dallim.
Mendo një situatë të zakonshme: nuk përzgjidhesh për një vend pune. Fakti është se punëdhënësi zgjodhi dikë tjetër. Përfundimi “nuk vlej” është një interpretim shumë më i gjerë se informacioni që ke.
Mund të ketë pasur një kandidat më të përshtatshëm, një kërkesë që nuk e plotësoje ose një intervistë ku nuk i paraqite mirë aftësitë. Secila mundësi kërkon shqyrtim. Vetëdënimi i menjëhershëm e mbyll këtë proces përpara se të fillojë.
Mos e trajto mendimin e parë si vendim përfundimtar
Mendimi i parë vjen shpejt. Ai mund të pasqyrojë frikën, lodhjen, një përvojë të mëparshme ose informacion të paplotë. Shpejtësia me të cilën shfaqet nuk e bën domosdoshmërisht të saktë.
Një mik anulon takimin. Nëse je ndier i lënë pas dore kohët e fundit, mund të mendosh menjëherë: “Nuk dëshiron të më shohë”. Por mund të jetë i lodhur, të ketë një problem familjar ose thjesht të mos e ketë organizuar mirë ditën.
Kjo nuk do të thotë të shpikësh justifikime për çdo sjellje. Nëse anulimet përsëriten, ke arsye ta diskutosh marrëdhënien. Çështja është të mos e kthesh një informacion të vetëm në një gjykim të plotë për qëllimet e dikujt.
Pyetja që i duhet bërë vetes në atë çast është: çfarë di me siguri dhe çfarë po hamendësoj?
Qetësia fillon kur dallon ku mund të veprosh
Një pjesë e lodhjes sonë vjen nga përpjekja për të komanduar gjëra që nuk na binden: mendimet e të tjerëve, vendimet e marra, motin, trafikun, të kaluarën.
Në një bllokim trafiku, zemërimi nuk krijon një korsi shtesë. Megjithatë, mund të njoftosh se do të vonohesh, të kontrollosh një rrugë alternative kur është e sigurt ose të pranosh se atë mëngjes orari duhet ndryshuar.
Ky dallim ka vlerë edhe në situata më të vështira. Nëse vendi i punës rrezikohet, nuk vendos dot i vetëm për të ardhmen e kompanisë. Mund të kërkosh informacion, të rishikosh shpenzimet, të përditësosh jetëshkrimin dhe të kontaktosh njerëz që njohin mundësi të tjera.
Vëmendja kalon gradualisht nga pyetja “pse po më ndodh?” te pyetja “çfarë mund të bëj tani?”. Problemi mbetet, por përballë tij shfaqet një drejtim veprimi.
Emocionet duhen dëgjuar, vendimet duhen peshuar
Ideja e vetëpërmbajtjes keqkuptohet lehtë si kërkesë për të mos ndier asgjë. Një zbatim i dobishëm i mësimit stoik sot duhet t’u lërë vend emocioneve, duke shqyrtuar veprimet që ato na shtyjnë të ndërmarrim.
Mund të jesh i zemëruar dhe përsëri të vendosësh të mos dërgosh një mesazh fyes. Mund të ndihesh i frikësuar dhe të bësh telefonatën që po shtyn. Mund të jesh i lënduar dhe të kërkosh një sqarim pa e kthyer bisedën në gjyq.
Përfytyro një prind që sheh një notë të dobët në fletoren e fëmijës. Frika për të ardhmen mund ta shtyjë të thotë: “Ti nuk mëson kurrë”. Një ndalesë e shkurtër mund t’i hapë rrugë një pyetjeje më të saktë: “Ku e pate të vështirë këtë mësim?”.
Shqetësimi është ende aty. Por tani ai po ndihmon një bisedë, në vend që ta ndërpresë.
Të shohësh qartë nuk do të thotë të durosh gjithçka
Ka një rrezik kur këshilla për të ndryshuar këndvështrimin përdoret pa kujdes: përgjegjësia për çdo vuajtje i ngarkohet atij që po e përjeton. Sikur padrejtësia të zhdukej po ta interpretonim ndryshe.
Një pagë e papaguar, një fyerje e përsëritur ose një marrëdhënie poshtëruese kërkojnë veprime konkrete. Qartësia mund të të ndihmojë të dokumentosh problemin, të vendosësh kufij, të kërkosh mbështetje ose të largohesh.
Nëse një koleg të ndërpret vazhdimisht në mbledhje, nuk ke pse ta bindësh veten se gjithçka është në rregull. Mund të thuash qetësisht: “Dua ta përfundoj mendimin, pastaj të dëgjoj”. Nëse sjellja vazhdon, mund ta trajtosh më tej përmes rrugëve përkatëse.
Qetësia ka vlerë kur të ndihmon të mbrosh veten me më shumë saktësi. Pranimi se një problem ekziston është pikënisja për ta ndryshuar.
Një ushtrim i vogël për çaste të vështira
Herën tjetër që një situatë të trazojë, provo ta shkruash në tri fjali të ndara.
Në të parën përshkruaj faktin, pa etiketime: “Drejtuesi kërkoi ta rishikoj materialin”. Në të dytën shkruaj interpretimin: “Mendova se më konsideron të paaftë”. Në të tretën vendos hapin që mund të ndërmarrësh: “Do të kërkoj dy shembuj konkretë të gjërave që duhen përmirësuar”.
Ky ushtrim krijon një dallim të dukshëm mes ngjarjes, kuptimit që i dhe dhe përgjigjes që zgjedh. Ndoshta kritika ka qenë e dobishme. Ndoshta është shprehur keq. Ndoshta është e padrejtë. Për ta kuptuar, të nevojitet më shumë informacion sesa të ofron reagimi i parë.
Me kalimin e kohës, mund ta bësh këtë ndarje edhe pa letër. Mjafton të kujtosh se një mendim mund të shqyrtohet përpara se të kthehet në veprim.
Fuqia e një përgjigjeje të zgjedhur
Askush nuk e ruan kthjelltësinë në çdo rrethanë. Ka ditë kur lodhja fiton, kur një fjalë na prek më shumë nga sa prisnim dhe kur reagojmë përpara se të mendojmë. Edhe atëherë mund të kthehemi, të kërkojmë falje, të sqarojmë ose të korrigjojmë një vendim.
Vlera praktike e këtij mësimi qëndron te ushtrimi i përditshëm. Sa herë dallojmë një fakt nga një hamendësim, i japim vetes më shumë mundësi për të vepruar me mend.
Jeta do të vazhdojë të sjellë vonesa, refuzime dhe zhgënjime. Për disa do të kemi zgjidhje; për të tjera do të na duhen kohë dhe ndihmë. Por mendimi i parë që na kalon në kokë nuk ka pse të ketë fjalën e fundit. / bota.al