Pse i lejojmë të tjerët të na prishin ditën me një fjalë, një vështrim apo një mesazh pa përgjigje? Pse s’duhet të marrim asgjë personale? Një mësim i lashtë i filozofisë stoike dhe pesë të vërteta të psikologjisë na tregojnë se si të çlirohemi nga pesha e gjykimeve të të tjerëve dhe të rimarrim kontrollin mbi qetësinë tonë shpirtërore.
Ka njerëz që mund të na prishin gjithë ditën me vetëm një fjali. Dhe ka të tjerë që, edhe përballë kritikave më të ashpra, arrijnë të ruajnë një qetësi pothuajse të admirueshme. Cili është sekreti i tyre?
Imagjinoni një mëngjes krejt të zakonshëm. Zgjoheni me humor të mirë, pini kafenë, bëni plane për ditën. Por papritur dikush ju përgjigjet ftohtë. Një mik nuk ua kthen mesazhin. Një koleg ju kritikon përpara të tjerëve. Një i afërm bën një koment që ju duket i padrejtë. Dhe kaq mjafton.
Humori ndryshon. Mendja fillon të prodhojë skenarë. Përse ma tha? Çfarë ka kundër meje? Mos vallë nuk më respekton? A bëra diçka gabim?
Pa e kuptuar, ia kemi dorëzuar çelësat e qetësisë sonë dikujt tjetër.
Më shumë se 1800 vjet më parë, perandori dhe filozofi romak Mark Aureli shkroi te “Meditimet” një mendim që mbetet jashtëzakonisht aktual: “Zgjidh të mos ndihesh i lënduar dhe nuk do të ndihesh i tillë. Mos u ndiej i lënduar dhe nuk do të jesh.”
Në pamje të parë, kjo mund të tingëllojë tepër e thjeshtë. Por brenda saj fshihet një nga sekretet më të rëndësishme të lirisë emocionale.
Në librin “Take Nothing Personally: How to Stop Reacting, Focus on Yourself and Live with Ease”, Shubham Kumar Singh e zhvillon pikërisht këtë ide: një pjesë e madhe e vuajtjeve tona të përditshme nuk buron vetëm nga ajo që na ndodh, por nga kuptimi që ne u japim fjalëve dhe veprimeve të të tjerëve.
Ja pesë mësime që mund të ndryshojnë rrënjësisht mënyrën se si i përjetojmë marrëdhëniet dhe jetën.
-
Sjellja e të tjerëve flet më shumë për botën e tyre sesa për vlerën tuaj
Një nga gabimet më të zakonshme që bëjmë është të besojmë se gjithçka që njerëzit thonë ose bëjnë lidhet drejtpërdrejt me ne.
Nëse dikush sillet ftohtë, mendojmë se nuk na pëlqen. Nëse dikush na kritikon, mendojmë se nuk jemi mjaftueshëm të mirë. Nëse dikush shpërthen në zemërim, supozojmë se ne jemi shkaku. Por e vërteta është shumë më komplekse. Çdo njeri e sheh botën përmes filtrit të përvojave të veta: zhgënjimeve, frikërave, pasigurive, plagëve të së kaluarës dhe problemeve që mund të mos i njohim kurrë.
Njeriu që ju flet ashpër mund të jetë duke kaluar një periudhë të vështirë. Ai që ju kritikon vazhdimisht mund të jetë vetë i pushtuar nga pasiguria. Ai që ju injoron mund të jetë aq i përfshirë në shqetësimet e tij, sa të mos ketë energji për askënd.
Kjo nuk do të thotë se çdo sjellje e keqe duhet justifikuar. Do të thotë vetëm se nuk duhet ta përktheni automatikisht sjelljen e tjetrit si një gjykim mbi veten.
Jo çdo fjalë e ashpër është një sulm kundër jush. Ndonjëherë është thjesht zhurma e një beteje që dikush tjetër po zhvillon brenda vetes. Kur e kuptoni këtë, filloni të çliroheni nga nevoja për të analizuar çdo reagim dhe çdo ndryshim humori të njerëzve përreth.
-
Sa herë reagoni ndaj çdo provokimi, i jepni dikujt tjetër pushtet mbi ju
Mendoni për një çast sa energji shpenzojmë duke u marrë me fjalët e të tjerëve. Një koment i pakëndshëm mund të na ndjekë për orë të tëra. Një debat pesëminutësh mund të na pushtojë mendjen gjatë gjithë mbrëmjes. Një kritikë mund të na bëjë të harrojmë dhjetë komplimente.
Problemi nuk është vetëm ajo që ndodhi. Problemi është se vazhdojmë ta rijetojmë ngjarjen në mendjen tonë, duke i dhënë gjithnjë e më shumë fuqi. Sa herë që lejojmë një fyerje të kontrollojë humorin tonë, i japim tjetrit një lloj pushteti që ai nuk duhet ta ketë.
Kjo është arsyeja pse filozofia stoike këmbëngul në dallimin midis ngjarjes dhe reagimit tonë ndaj saj. Ne nuk mund ta kontrollojmë gjithmonë atë që thonë njerëzit. Nuk mund t’i ndalojmë të na gjykojnë, të na keqkuptojnë apo të mos na vlerësojnë. Por mund të mësojmë të mos reagojmë menjëherë. Herën tjetër që dikush ju provokon, ndaloni për disa sekonda. Merrni frymë. Pyesni veten: A ia vlen vërtet që kjo situatë të më marrë paqen e brendshme? Shpesh përgjigjja do të jetë jo.
Të mos reagosh ndaj çdo provokimi nuk është dobësi. Është një formë e jashtëzakonshme force dhe vetëkontrolli. Sepse njeriu që kontrollon reagimin e vet nuk mund të drejtohet aq lehtë nga emocionet e të tjerëve.
-
Kur e njihni vlerën tuaj, nuk keni më nevojë që bota t’jua konfirmojë
Përse disa kritika na lëndojnë kaq thellë? Shpesh sepse prekin pikërisht ato pjesë të vetes për të cilat ne tashmë kemi dyshime. Nëse brenda vetes kemi frikë se nuk jemi mjaftueshëm të aftë, një koment mbi punën tonë mund të na tronditë. Nëse kemi frikë se nuk jemi të dashur, një mesazh pa përgjigje mund të na duket si refuzim.
Në këto raste, fjalët e të tjerëve bëhen pasqyra ku shohim pasiguritë tona. Prandaj një nga hapat më të rëndësishëm drejt qetësisë është ndërtimi i një marrëdhënieje më të shëndetshme me veten. Kur e njihni vlerën tuaj, një kritikë nuk shndërrohet automatikisht në dënim. Mund ta dëgjoni, ta shqyrtoni dhe të merrni prej saj atë që është e dobishme.
Nëse është e drejtë, mund të mësoni diçka. Nëse është e padrejtë, mund ta lini të kalojë. Në asnjërin rast nuk është e nevojshme të vini në pikëpyetje gjithë identitetin tuaj. Kjo është liria që vjen nga siguria e brendshme.
Nuk keni nevojë të fitoni miratimin e të gjithëve për të qenë një njeri me vlerë. Gjithmonë do të ketë njerëz që nuk do t’ju kuptojnë, që nuk do t’ju pëlqejnë ose që do t’ju gjykojnë sipas standardeve të tyre. Dhe kjo është krejt normale.
Jeta bëhet shumë më e lehtë kur nuk e trajtoni më mendimin e çdo njeriu si një referendum mbi vlerën tuaj.
-
Të distancohesh emocionalisht nuk do të thotë të bëhesh i ftohtë
Shumë njerëz e ngatërrojnë qetësinë emocionale me indiferencën. Mendojnë se të mos marrësh asgjë personale do të thotë të mos ndjesh, të mos duash apo të mos interesohesh për askënd. Por e vërteta është krejt e kundërta.
Distancimi i shëndetshëm emocional do të thotë të jesh i aftë t’i duash njerëzit pa u bërë peng i çdo humori të tyre. Do të thotë të tregosh mirëkuptim, por të mos marrësh përsipër përgjegjësinë për emocionet e gjithkujt. Të ndihmosh, pa u shteruar. Të dëgjosh, pa e humbur veten. Të duash, pa kërkuar që gjithçka të ndodhë sipas pritshmërive të tua. Sepse energjia jonë emocionale është e kufizuar.
Nëse e shpenzojmë duke u përpjekur të kontrollojmë mënyrën se si na shohin të tjerët, nuk do të na mbetet shumë për ëndrrat, marrëdhëniet dhe qëllimet që kanë vërtet rëndësi. Ka një lehtësim të jashtëzakonshëm në çastin kur kuptoni se nuk jeni përgjegjës për çdo mendim që njerëzit krijojnë për ju.
Mund të jeni të sjellshëm dhe dikush përsëri t’ju keqkuptojë. Mund të jeni të sinqertë dhe dikush përsëri të dyshojë. Mund të bëni më të mirën tuaj dhe përsëri të mos i kënaqni të gjithë.
Paqja fillon kur ndaloni së kërkuari të kontrolloni atë që nuk ju përket.
-
Përqendrohuni te ajo që mund të ndryshoni dhe lëreni pjesën tjetër të rrjedhë
Një nga mësimet themelore të stoicizmit është dallimi midis gjërave që varen nga ne dhe atyre që nuk varen. Ne mund të kontrollojmë përpjekjet tona, vendimet, fjalët, qëndrimet dhe mënyrën se si u përgjigjemi situatave. Por nuk mund të kontrollojmë mendimet e të tjerëve, pritshmëritë e tyre, të kaluarën apo gjithçka që sjell e ardhmja.
Megjithatë, një pjesë e madhe e ankthit tonë lind pikërisht nga përpjekja për të kontrolluar këtë kategori të dytë. Duam që të gjithë të na kuptojnë. Që askush të mos na kritikojë. Që njerëzit të sillen gjithmonë drejt. Që përpjekjet tona të vlerësohen. Por jeta nuk funksionon kështu.
Sa më shpejt ta pranojmë këtë, aq më shumë energji do të kemi për gjërat që mund t’i ndryshojmë realisht.
Në vend që të pyesni vazhdimisht “Përse ai u soll kështu me mua?”, provoni të pyesni: “Çfarë mund të bëj unë tani që do të më shërbejë?” Kjo pyetje e vogël ndryshon gjithçka. Ajo e zhvendos vëmendjen nga sjellja e tjetrit te përgjegjësia juaj. Nga ankthi te veprimi. Nga nevoja për kontroll te liria për të zgjedhur.
Sekreti i vërtetë: Mos ia dorëzoni askujt çelësat e paqes suaj
Në fund, të mos marrësh gjithçka personale nuk do të thotë të pranosh padrejtësinë, të tolerosh mungesën e respektit apo të heshtësh përballë sjelljeve që të dëmtojnë. Mund të vendosni kufij. Mund të kundërshtoni. Mund të largoheni nga marrëdhënie të pashëndetshme. Por mund t’i bëni të gjitha këto pa lejuar që zemërimi, frika apo nevoja për miratim t’ju drejtojnë jetën.
Nuk është e nevojshme të fitoni çdo debat. Nuk është e nevojshme të korrigjoni çdo mendim të gabuar për ju. Dhe, mbi të gjitha, nuk është e nevojshme t’i shpjegoni vazhdimisht botës se kush jeni.
Ata që duan t’ju kuptojnë do të përpiqen. Ata që kanë vendosur t’ju keqkuptojnë mund të mos binden, sado gjatë të flisni.
Prandaj ruajeni energjinë tuaj. / bota.al
Bazuar në idetë e Shubham Kumar Singh në librin “Take Nothing Personally: How to Stop Reacting, Focus on Yourself and Live with Ease” dhe në parimet e filozofisë stoike të Mark Aurelit.