Ditët e fundit janë bërë disa pohime tronditëse për sigurinë nga inteligjenca artificiale: përballemi me një mundësi prej 10% për shkatërrim; sistemet e IA-së janë më të rrezikshme se armët bërthamore; një “rrjet botësh” kërcënon të gjithë internetin; gjithçka është një operacion psikologjik i kompanive të mëdha të teknologjisë.
Më poshtë shqyrtojmë gjashtë pohime dhe reagimet ndaj tyre.
“Brenda 6–12 muajsh… një tufë agjentësh mund të jetë në gjendje të marrë nën kontroll të gjithë internetin përmes një rrjeti botësh që ruan praninë e tij në sisteme, duke shkaktuar potencialisht dëme prej qindra miliardë dollarësh”.
Dario Amodei, drejtor ekzekutiv i Anthropic, 12 shtator 2026
Shqetësimet e Amodeit nuk duhen hedhur poshtë plotësisht, por duhen marrë me shumë rezerva, tha Gary Marcus, skeptik ndaj IA-së dhe profesor emeritus në Universitetin e Nju-Jorkut.
Sipas tij, ishte “pa kuptim” të sugjerohej se i gjithë interneti është i cenueshëm dhe “mbetet mjaft e paqartë se si mund të ndodhë kjo pa një neglizhencë ekstreme nga vetë laboratorët”. Marcus vuri në dukje një vlerësim të fundit të Institutit të Sigurisë së IA-së në Mbretërinë e Bashkuar, sipas të cilit Mythos, një prej sistemeve më të avancuara aktuale të Anthropic, mund të “komprometojë në mënyrë autonome vetëm sisteme të vogla, të cenueshme dhe të mbrojtura dobët”.
Duke qenë se pjesë të mëdha të internetit funksionojnë mbi infrastrukturë kompjuterike në pronësi të Cloudflare, Google dhe Amazon Web Services (AWS), Marcus, i cili e vlerësoi pohimin së bashku me dy kolegë, tha se dyshonte që ndonjëra prej këtyre kompanive mund të nxirrej jashtë funksionit ose të mbahej nën kontroll për një periudhë të zgjatur pa përdorimin e forcës shtetërore. Faqe individuale me mbrojtje më të dobët mund të sulmohen, por “ka shumë pak gjasa që vetë interneti të shembet”, thanë ata.
Ndërkohë, Niels Rogge, inxhinier në Hugging Face, e cila u sulmua nga agjentët e OpenAI, e quajti pretendimin për marrjen nën kontroll të internetit “një absurditet të çuditshëm”. Sipas tij, depërtimi në Hugging Face erdhi si pasojë e kontrollit të papërshtatshëm njerëzor dhe “një sasie të çmendur burimesh kompjuterike, që vetëm ata mund ta përballojnë”.
Po t’i shtojmë vlerësimit të Amodeit për marrjen nën kontroll të internetit brenda një viti edhe pikëpamjen e shprehur të hënën nga bashkëthemeluesi i Anthropic, Jack Clark, se momenti kur sistemet e IA-së “fillojnë të bëjnë gjëra të rrezikshme” do të vijë pas rreth 20 vjetësh, tabloja bëhet edhe më e dyshimtë.
Pse e presim me indiferencë lajmin se Inteligjenca Artificiale mund të na shfarosë?
Profesori Alan Woodward, nga qendra e sigurisë kibernetike e Universitetit të Surrey-t, tha se rrjetet e botëve priren të ngecin në përhapjen e tyre, pasi interneti nuk është homogjen dhe është e vështirë të projektohen në mënyrë që të ruajnë praninë në të gjitha pjesët e tij. Trafiku i internetit është gjithashtu rezistent dhe priret të gjejë rrugë alternative për të anashkaluar dëmtimet.
“Sistemet e IA-së nuk do të vendosnin vetë ta bënin këtë”, tha Woodward. “Përgjegjës janë njerëzit dhe IA-ja është një mjet. Kjo është ajo që duhet të kontrollojmë, jo IA-në.”
“Ne vërtet besojmë seriozisht se Inteligjenca Artificiale mund t’i vrasë të gjithë njerëzit! Personalisht mendoj se gjasat janë mbi 10%, që të ndodhë brenda dekadës së ardhshme”.
Evan Hubinger, drejtues i shkencës së përafrimit të IA-së me synimet njerëzore në Anthropic, 9 shtator 2026
Kjo deklaratë shpreh atë që në botën e IA-së njihet si p(doom), ose probabiliteti i shkatërrimit. Bëhet fjalë për gjasat që IA-ja ta zhdukë njerëzimin duke dalë jashtë kontrollit tonë dhe duke shkaktuar një katastrofë, ndoshta përmes zhvillimit të armëve biologjike të fuqishme ose rrëzimit të sistemit financiar botëror.
Një anketë mbi parashikimet e studiuesve, e publikuar këtë javë, u kërkon atyre të përcaktojnë me një shifër mundësinë e “zhdukjes së njerëzimit ose të një humbjeje po aq të përhershme dhe të rëndë të fuqisë e kontrollit njerëzor, si pasojë e IA-së së avancuar”. Por Heidy Khlaaf, kryeshkencëtare në institutin kërkimor “AI Now Institute”, është ndër ekspertët skeptikë ndaj caktimit të përqindjeve për skenarë që kërcënojnë ekzistencën e njerëzimit.
“Këto pretendime nuk mund as të përgënjeshtrohen, as të verifikohen, çka i bën joshkencore nga vetë natyra e tyre”, tha ajo. Mungesa e shembujve konkretë se çfarë mund të bënte një IA “superinteligjente” për të shkaktuar “shkatërrimin” vetëm sa e shton paqartësinë. Një burim që njeh mënyrën e të menduarit brenda Anthropic pranon se “gjasat e sakta të cilitdo rezultat të veçantë ndoshta janë të pamundura për t’u ditur”.
“Nëse nuk mund të ofroni prova të tilla, kjo nënkupton gjithashtu se çfarëdo shifre që keni nxjerrë për ‘zhdukjen’ nuk ka bazë shkencore”, shtoi Khlaaf. Kritikët thonë se shifra të tilla huazojnë autoritetin e shkencës, pa kryer punën që ajo kërkon.
Edhe nëse matja e rrezikut me shifra është e vështirë, ekzistojnë shembuj cilësorë të tij. Kanë ndodhur incidente sigurie dhe janë parashtruar skenarë me pasojat më të këqija të mundshme. OpenAI konfirmoi në korrik se agjentët e saj, mjete të IA-së që veprojnë në mënyrë autonome, kishin dalë jashtë kontrollit gjatë një testi sigurie. Agjentët bashkëpunuan fshehurazi, komunikuan dhe hartuan strategji si një “tufë” e sofistikuar për të depërtuar në pjesë të tjera të internetit.
Ndërkohë, të hënën, studiuesi i OpenAI, Dan Selsam, tha se sisteme të gjithëfuqishme të IA-së mund të shkaktonin “një industrializim të pakontrolluar që e bën planetin të pabanueshëm për njerëzit”. Anthropic tha gjithashtu javën e kaluar se kishte identifikuar “pesë raste studimore të aktorëve që i përdornin modelet tona në mënyra që mund të mbështesnin zhvillimin e armëve biologjike”.
“Mendoj se terreni për këtë operacion psikologjik, në mungesë të një termi më të mirë, është përgatitur prej kohësh. Ky ishte thjesht shkrepësja që ndezi zjarrin”.
Elon Musk, drejtor ekzekutiv i SpaceX dhe njeriu më i pasur në botë, 10 shtator 2026
Referenca e Musk ndaj një “operacioni psikologjik” lidhet me argumentin se kompanitë e mëdha të IA-së po kërkojnë rregullim më të rreptë të teknologjisë, në mënyrë që praktikisht t’ua mbyllin të tjerëve hyrjen në fushën e IA-së së avancuar. Nëse qeveritë vendosin kufizime për zhvillimin e IA-së më të avancuar, a mund t’i gjejnë kompanitë e sapokrijuara paratë dhe personelin e nevojshëm për t’iu përmbajtur këtij regjimi?
Zëvendëspresidenti amerikan, JD Vance, tha të hënën se i dukej “pak e çuditshme që ka kaq shumë kompani teknologjike në pararojë të IA-së, të cilat vijnë te qeveria dhe i luten që t’i rregullojë”. Ai tha se kjo i ngjante “një kali të Trojës”.
Inteligjenca Artificiale / Kemi filluar të humbasim kontrollin. Është koha ta ndalim
Clark i Anthropic tha se qeveritë duhet të veprojnë ndërsa numri i aktorëve kryesorë është ende i vogël, në mënyrë që të jetë më e lehtë të vendoset një “regjim politikash… që mund të parandalojë aksidentet dhe të pengojë daljen e teknologjisë jashtë kontrollit”. Kritikët e quajnë këtë një strategji të “kapjes së rregullatorit”, duke u nisur nga supozimi se një rregullim i tillë mund të ngadalësojë përparimin e rivalëve të mundshëm.
Të tjerë mendojnë se paralajmërimet e Amodeit për rreziqet dhe thirrjet e tij për rregullim e kontroll të ritmit të zhvillimit janë të sinqerta. Yoshua Bengio, shkencëtari kanadez i kompjuterëve dhe një nga pionierët e IA-së moderne, i cili ka bërë fushatë kundër zhvillimit me shpejtësi të shfrenuar të IA-së, tha se është skeptik ndaj idesë se kemi të bëjmë me një skemë të ndërlikuar lobimi. Sipas tij, frenimi nuk është në interesin e kompanive që po përgatiten të dalin në bursë me vlerësime që mund të arrijnë në triliona dollarë.
“Nëse qeveritë vendosin atë që ato po kërkojnë, pra kontroll të ritmit për të shmangur rreziqet katastrofike, kjo do t’u kushtojë financiarisht mjaft shtrenjtë”, tha ai.
“Inteligjenca Artificiale superinteligjente përbën një kërcënim në të njëjtën shkallë, ndoshta edhe më të madhe” se armët bërthamore.
Des Browne, ish-ministër britanik i Mbrojtjes, 7 shtator 2026
“Fatkeqësisht, ai ka plotësisht të drejtë”, tha Toby Ord, studiues i lartë në nismën për qeverisjen e IA-së në Universitetin e Oksfordit. “Ashtu siç nuk mund ta zhbëjmë shpikjen e bombës, sapo të zhvillojmë sisteme të IA-së që e tejkalojnë njerëzimin, do të ishte pothuajse e pamundur të ktheheshim pas.”
Por pika kyçe është se IA-ja superinteligjente ende nuk ekziston dhe nuk ka garanci se do të krijohet. AI Futures Project, që e ka fokusin te siguria, parashikon se diçka e tillë nuk do të shfaqet përpara dhjetorit 2028. Drejtori ekzekutiv i OpenAI, Sam Altman, ka thënë se mund të duhet të presim deri në vitin 2035.
Rand Corporation arriti në përfundimin se IA-ja nuk mund të shkaktojë përdorimin e armëve bërthamore për shkak të masave të rrepta të sigurisë të integruara në sistemet e tyre të komandimit dhe kontrollit. Por ky përfundim mbështetej në disa supozime, përfshirë atë që zyrtarët e mbrojtjes nuk do ta përfshijnë IA-në në sistemet e menaxhimit të armëve. OKB-ja miratoi në dhjetor një rezolutë sipas së cilës kontrolli dhe mbikëqyrja njerëzore duhet të ruhen mbi sistemet e kontrollit të armëve bërthamore.
Sistemet e IA-së mund të kontribuojnë në rreziqe të tjera bërthamore. Ato mund të përdorin dezinformimin për të ndikuar te njerëzit përgjegjës, për shembull, duke sugjeruar në mënyrë mashtruese se një kundërshtar është gati të nisë një sulm bërthamor.
Fushata Ndërkombëtare për Zhdukjen e Armëve Bërthamore paralajmëron se “sulmet kibernetike mund të manipulojnë informacionin që marrin vendimmarrësit për lëshimin e armëve bërthamore dhe të ndërhyjnë në funksionimin e vetë armëve bërthamore”. Ajo tha se IA-ja mund të përshpejtojë aspekte të tjera të luftës, duke ngushtuar kohën në dispozicion të njerëzve për të marrë vendime.
“Duhet të jesh idiot që të mos thuash: ngadalësojeni”.
Bernie Sanders, senator demokrat i Vermontit, 10 shtator 2026
Sanders kërkon ndalimin e krijimit të superinteligjencës dhe një pauzë në zhvillimin e IA-së së avancuar, duke iu referuar drejtuesve të industrisë së IA-së që thonë hapur se po zhvillojnë një teknologji të rrezikshme.
Kundërshtari më i spikatur i ngadalësimit është Donald Trump, i cili iu përgjigj thirrjeve të kësaj jave duke thënë se i vetmi mekanizëm mbrojtës që nevojitet është një “PRESIDENT I FORTË DHE I ZGJUAR (me IQ të lartë!)”. Ai pretendoi se ekziston një “komplot i sëmurë” kundër IA-së dhe qendrave të të dhënave “dhe e vetmja që është e lumtur për këtë është Kina”.
Pedro Domingos, profesor emeritus i shkencave kompjuterike në Universitetin e Uashingtonit, është ndër përkrahësit e përshpejtimit që kërkojnë vazhdimin e kërkimit.
Kufiri i ardhshëm nuk është inteligjenca artificiale, por shoqëritë artificiale
“Rruga drejt kuptimit dhe kontrollit më të mirë të IA-së është më shumë kërkim, jo më pak”, ka thënë ai. “Ajo që do të ishte vërtet e papërgjegjshme është vendosja e pengesave për të.”
Alex Karp, drejtori ekzekutiv i Palantir, tha: “Po të mos kishim kundërshtarët që kemi, do të isha shumë në favor të pezullimit të plotë të kësaj teknologjie, por ne i kemi. Nuk mund ta pezullosh, sepse ajo përbën një avantazh strukturor.”
“Nuk ka të pasnesërme nëse Kina fiton në këtë fushë. Nëse ajo do të na linte pas në IA, atëherë asgjë tjetër nuk do të kishte rëndësi”.
Scott Bessent, sekretar amerikan i Thesarit, 8 shtator 2026
SHBA-ja dhe Kina janë udhëheqëset e padiskutueshme në zhvillimin e IA-së. Sipas një pikëpamjeje, lënia e epërsisë në duart e Pekinit do të krijonte një situatë të pakthyeshme, ndaj nuk mund të ketë ngadalësim.
Kjo e trajton IA-në sikur të ishte një superarmë, e barazvlershme me grumbullimin e armëve bërthamore gjatë Luftës së Ftohtë, dhe sikur modelet e IA-së të ishin makina të shkatërrimit në masë, në vend që të shiheshin si një grup teknologjish të larmishme me zbatime të gjera.
Amodei tha se “një epërsi kineze në IA do të përbënte rrezik të rëndë për SHBA-në dhe botën”, por një zëdhënës i qeverisë kineze u përgjigj se “përhapja e frikës, përballja dhe konkurrenca e egër vetëm sa do ta pengojnë procesin e qeverisjes globale të IA-së, gjë që nuk i shërben interesit të askujt”.
Disa komentues shohin një motiv tjetër pas mënyrës se si Uashingtoni dhe Anthropic e paraqesin kërcënimin kinez. Një inxhinier që kishte punuar për Hugging Face sugjeroi se thirrja e Amodeit për kontrollin e ritmit të zhvillimit të IA-së më të avancuar buron nga dëshira për të penguar përparimin e modeleve kineze të IA-së, të lira dhe me burim të hapur.
Këto modele janë pothuajse po aq të afta sa ato të OpenAI dhe Anthropic, me ndryshimin se kodi i tyre burimor është i disponueshëm për këdo dhe se ato nuk i tarifojnë përdoruesit. Ato përbëjnë një kërcënim serioz për rrugën e Anthropic dhe OpenAI drejt fitimit, dhe në lojë janë qindra miliardë dollarë. / The Guardian – Bota.al