Ekziston një prirje për ta ndarë të ardhmen e inteligjencës artificiale mes dy mundësive: utopisë ose katastrofës. Asnjëri prej këtyre dy skajeve nuk është veçanërisht i dobishëm. Duhet të mendojmë edhe për shoqëritë artificiale
Mundësia më interesante është më e ndërlikuar dhe kërkon një ndryshim rrënjësor në mënyrën tonë të të menduarit: të kalojmë nga inteligjenca artificiale te shoqëritë e inteligjencës artificiale.
Kur shumica e njerëzve dëgjojnë termin «IA», zakonisht mendojnë për ChatGPT-në, Copilot-in apo një sistem tjetër bashkëbisedues. Ti bën një pyetje dhe sistemi gjeneron një përgjigje.
Por IA-ja po ecën me shpejtësi përtej kësaj. Sistemet tashmë mund ta monitorojnë botën, të marrin vendime, të negociojnë transaksione dhe të kryejnë detyra përgjatë periudhave të gjata kohore. IA-ja nuk po gjeneron më thjesht një përgjigje, ajo po bën diçka konkrete në lidhje me të.
Kjo na çon drejt diçkaje shumë më të madhe sesa një chatbot më i mirë: drejt një bote në të cilën agjentët e IA-së veprojnë në emrin tonë dhe, gjithnjë e më shumë, ndërveprojnë me agjentë të tjerë të IA-së.
Një agjent percepton atë që po ndodh, vendos se çfarë duhet të bëjë dhe më pas ndërmerr veprime për ta arritur këtë qëllim. Ai mund të rezervojë një udhëtim, të monitorojë një zinxhir furnizimi, të koordinojë një ekip ose të menaxhojë financat e një familjeje.
Tani imagjinoni jo një agjent të vetëm, por miliona të tillë. Agjenti juaj i IA-së mund të negociojë një kredi hipotekare me agjentin e bankës suaj, të caktojë një ndërhyrje kirurgjikale me agjentin e një spitali dhe të riorganizojë planet tuaja të udhëtimit, duke komunikuar drejtpërdrejt me agjentët e kompanive ajrore, hoteleve dhe shoqërive të sigurimeve.
Kjo e ardhme është shumë më pranë nga sa duket dhe duhet t’i ndryshojë pyetjet që po bëjmë për inteligjencën artificiale. Deri tani, prirja ka qenë të përqendrohemi te niveli i inteligjencës që mund të arrijë një agjent i vetëm. Sfida më e thellë është ajo që ndodh kur miliona agjentë ndërveprojnë me njëri-tjetrin në shkallë të gjerë.
Ngritje për shoqëritë artificiale
Themelet intelektuale të sistemeve të sotme të IA-së u hodhën shumë kohë përpara ChatGPT-së.
Për dekada me radhë, unë dhe studiues të tjerë të rrjeteve me shumë agjentë kemi studiuar se si agjentët autonomë mund të bashkëpunojnë, të bashkërendohen dhe të negociojnë kur askush nuk zotëron informacion të plotë dhe askush nuk kontrollon gjithçka.
Sistemet e para që u krijuan u përqendruan te mënyra se si fushat e veçanta të IA-së, arsyetimi, planifikimi dhe veprimi, mund të ndërthureshin për të krijuar një agjent të efektshëm dhe të orientuar drejt një qëllimi, si edhe te mënyra se si dhjetëra agjentë të tillë mund të komunikonin dhe të bashkëpunonin për të përmbushur një objektiv të përbashkët.
Teksa këto ndërveprime u bënë më të ndërlikuara dhe përfshinë më shumë agjentë, ndodhi një kalim nga bashkëpunimi mes agjentëve që i përkisnin të gjithë së njëjtës organizatë, drejt agjentëve me pronarë të ndryshëm dhe, ndonjëherë, me synime konkurruese. Kjo e zhvendosi vëmendjen drejt ndërtimit të algoritmeve që mund të formonin ekipe agjentësh, të automatizonin negociatat dhe të përcaktonin besueshmërinë e agjentëve.
Sot, elementet e nevojshme për ndërtimin e sistemeve të IA-së me shumë agjentë dhe në shkallë të gjerë po vendosen njëri pas tjetrit. Agjentët modernë të IA-së mund të përdorin mjete kompjuterike, të kenë qasje në informacion, të shkruajnë dhe të ekzekutojnë kode, të komunikojnë me sisteme të tjera dhe të veprojnë për periudha të gjata kohore.
Le të marrim si shembull një zinxhir furnizimi. Një agjent i IA-së mund të përfaqësojë një prodhues që përpiqet të sigurojë pjesët përbërëse; një tjetër mund të përfaqësojë një furnizues që synon të maksimizojë të ardhurat e veta. Agjentë të tjerë mund të menaxhojnë transportin, inventarin dhe magazinat. Secili prej tyre mund të jetë duke bërë pikërisht atë për të cilën është projektuar. Por pyetja e rëndësishme është nëse sistemi që krijojnë së bashku sillet në mënyrë të arsyeshme.
Ky ndryshim ofron përfitime të jashtëzakonshme të mundshme, por rrit edhe rreziqet. Në një eksperiment të kohëve të fundit, ku u përfshinë OpenAI dhe platforma teknologjike Hugging Face, mijëra agjentë bashkëpunues shkëmbyen dhjetëra mijëra mesazhe dhe arritën t’i anashkalonin kontrollet e sigurisë, duke i dobësuar qëllimisht, të krijuara për t’i mbajtur nën kontroll.
Hollësitë e një eksperimenti të vetëm kanë më pak rëndësi sesa paralajmërimi më i gjerë. Kur sistemet e IA-së ndërveprojnë, sjellja e kolektivit mund të jetë më e vështirë për t’u parashikuar sesa sjellja e secilit sistem më vete. Kjo duhet të na bëjë të kujdesshëm, por jo të na shtyjë t’i braktisim mjetet dhe punën tonë.
Përkundrazi, duhet ta ndryshojmë mënyrën e të menduarit: të kalojmë nga ndërtimi i makinave inteligjente te ndërtimi i shoqërive inteligjente.
Në çastin kur agjentët mund të bashkëpunojnë, të konkurrojnë dhe t’i zgjidhin konfliktet me njëri-tjetrin, nuk kemi më të bëjmë me makina të izoluara, kemi të bëjmë me një shoqëri. Prandaj, kufiri i ardhshëm nuk është inteligjenca artificiale, por shoqëritë artificiale.
Një rol i rëndësishëm për njerëzit
Ne e dimë tashmë se vetëm inteligjenca nuk mjafton për ta bërë një shoqëri të funksionojë. Shoqëritë njerëzore varen nga rregullat, institucionet, stimujt, normat dhe mekanizmat për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve. Edhe shoqëritë e IA-së do të kenë nevojë për të barasvlershmet e tyre.
Kush mban përgjegjësi kur dy agjentë marrin një vendim të gabuar? Çfarë ndodh kur interesat e agjentëve të ndryshëm përplasen? Kush i vendos rregullat? Dhe kush e ka fuqinë për t’i ndryshuar ato? Këto nuk janë vetëm çështje teknike; janë pyetje që lidhen me ekonominë, ligjin, politikën dhe shoqërinë.
Ato tregojnë gjithashtu se njerëzit do të kenë një rol të rëndësishëm. E ardhmja më e dobishme nuk ka të ngjarë të jetë ajo në të cilën IA-ja thjesht i zëvendëson njerëzit. Edhe pse në disa raste zëvendësimi pa dyshim do të ndodhë, besoj se skenari më i zakonshëm do të jetë ai ku njerëzit dhe agjentët punojnë së bashku, duke bërë secili atë që di të bëjë më mirë.
Njerëzit sjellin gjykimin, përvojën, vlerat, kuptimin e kontekstit dhe përgjegjshmërinë. Agjentët sjellin shpejtësinë, këmbënguljen, shkallën e veprimit dhe aftësinë për të përpunuar sasi të jashtëzakonshme informacioni.
Synimi nuk duhet të jetë krijimi i makinave që i bëjnë njerëzit të panevojshëm. Duhet të jetë krijimi i sistemeve ku njerëzit dhe makinat mund të arrijnë gjëra që asnjëra palë nuk mund t’i arrijë e vetme.
Por një e ardhme e tillë kërkon më shumë sesa thjesht modele më të mira të IA-së. Ajo kërkon besim dhe transparencë rreth veprimeve të agjentëve, mbrojtje të fortë të privatësisë dhe përcaktim të qartë të përgjegjësive.
Ajo do të kërkojë gjithashtu që shoqëritë dhe qeveritë të vendosin se si duhet të rregullohen këto sisteme, kur sjellja më e rëndësishme mund të mos burojë nga një zhvillues i vetëm i IA-së, por nga ndërveprimet mes sistemeve të krijuara nga shumë organizata të ndryshme.
Dekada e fundit e inteligjencës artificiale është përcaktuar nga gara për të ndërtuar sisteme më inteligjente. Besoj se dekada e ardhshme do të përcaktohet nga një sfidë tjetër: të garantojmë që miliona sisteme autonome të mund të punojnë së bashku në mënyrë të sigurt, të drejtë dhe të efektshme.
E ardhmja e inteligjencës artificiale nuk do të përcaktohet vetëm nga inteligjenca e agjentëve individualë, ajo do të përcaktohet nga shoqëritë që ata krijojnë. Dhe shoqëritë, siç e dimë tepër mirë ne njerëzit, janë shumë më të vështira për t’u qeverisur sesa individët. / The Conversation – Bota.al