Zbuloni historinë e “Klubi 27”, nga Jimi Hendrix dhe Kurt Cobain te Amy Winehouse. Rastësi tragjike, vdekje misterioze apo mallkim i rock-ut?
Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jim Morrison, Kurt Cobain dhe Amy Winehouse. Çfarë i bashkon këta gjigantë të muzikës, përveç talentit të jashtëzakonshëm? Një numër që është kthyer në legjendë, një moshë fatale dhe një mister që vazhdon të magjepsë botën.
Në historinë e muzikës ekziston një klub ku askush nuk ka kërkuar me dëshirë të anëtarësohet. Nuk ka dyer, nuk ka karta anëtarësimi dhe as ceremoni pranimi. Megjithatë, emrat e atyre që bëjnë pjesë në të janë ndër më të mëdhenjtë që ka njohur ndonjëherë bota e artit.
Quhet Klubi 27, një emërtim që përmbledh historitë tragjike të muzikantëve dhe artistëve të famshëm që humbën jetën në moshën 27-vjeçare.
Ajo që fillimisht dukej si një rastësi e dhimbshme, me kalimin e dekadave u shndërrua në një nga legjendat më të errëta të kulturës popullore.
Nga kitarat elektrike të viteve ’60 te revolucioni grunge i viteve ’90, nga blues-i amerikan te zëri i paharrueshëm i Amy Winehouse, një numër i vetëm duket sikur i lidh këto fate. Por a ekziston vërtet një mallkim që ndjek gjenitë e muzikës? Apo pas kësaj legjende fshihen fama, varësitë, problemet psikologjike dhe presioni i jashtëzakonshëm i suksesit?
Përgjigjja është shumë më komplekse dhe njëkohësisht më tronditëse sesa vetë miti.
Klubi 27 dhe Robert Johnson: Njeriu që, sipas legjendës, ia shiti shpirtin djallit
Historia e Klubit 27 shpesh nis me një figurë pothuajse mitologjike të muzikës amerikane: Robert Johnson. I lindur në vitin 1911, Johnson konsiderohet një nga muzikantët më me ndikim në historinë e blues-it. Megjithëse regjistroi relativisht pak këngë, mënyra e tij e të luajturit në kitarë ndikoi te breza të tërë artistësh.
Por fama e tij shoqërohej nga një histori e pazakontë. Sipas një legjende të përhapur në traditën e blues-it, Johnson kishte shkuar në një udhëkryq të shkretë gjatë natës, ku kishte takuar djallin. Në këmbim të shpirtit, thuhej se kishte fituar aftësi të mbinatyrshme muzikore. Sigurisht, nuk është një fakt, por historia por u bë pjesë e pandashme e mitologjisë së tij.
Në vitin 1938, Robert Johnson vdiq në rrethana ende të paqarta, vetëm 27 vjeç. Një nga teoritë më të njohura sugjeron se ai mund të jetë helmuar, por shkaku i saktë i vdekjes mbetet i pasigurt. Dekada më vonë, Johnson do të konsiderohej një nga pararendësit simbolikë të Klubit 27.
Brian Jones: Tragjedia që paralajmëroi një epokë të errët
Më 3 korrik 1969, bota e rock-ut u trondit nga vdekja e Brian Jones, themeluesit dhe një prej anëtarëve fillestarë të Rolling Stones.
Jones ishte një muzikant jashtëzakonisht krijues. Ai eksperimentonte me instrumente të ndryshme dhe ndihmoi në formësimin e tingullit të hershëm të grupit. Megjithatë, pas suksesit spektakolar fshihej një jetë personale gjithnjë e më problematike.
Varësia nga alkooli dhe droga, tensionet me anëtarët e tjerë dhe problemet shëndetësore e kishin larguar gradualisht nga grupi që vetë kishte themeluar. Vetëm pak javë pasi u nda nga Rolling Stones, Jones u gjet i pajetë në pishinën e shtëpisë së tij në Sussex, Angli.
Ai ishte 27 vjeç.
Hetimi zyrtar e konsideroi vdekjen një aksident nga mbytja, ndërsa abuzimi me substancat ishte një faktor i rëndësishëm në historinë e tij. Megjithatë, gjatë viteve u përhapën teori që ngrinin dyshime për një vrasje të mundshme. Asnjëra prej tyre nuk është provuar përfundimisht. Vdekja e Brian Jones u bë një paralajmërim tragjik për atë që do të ndodhte gjatë dy viteve pasuese.
Kklubi 27 dhe Jimi Hendrix: Gjeniu i kitarës që ndryshoi përgjithmonë rock-un
Më 18 shtator 1970, në Londër, ndërroi jetë një nga kitaristët më revolucionarë të të gjitha kohërave. Jimi Hendrix ishte vetëm 27 vjeç. Në një karrierë jashtëzakonisht të shkurtër, ai kishte ndryshuar mënyrën se si bota e perceptonte kitarën elektrike.
Me interpretimet e tij shpërthyese, eksperimentet me tingullin dhe performancat spektakolare, Hendrix e shndërroi instrumentin në një mjet shprehjeje pothuajse të pakufizuar.
Këngë si Purple Haze, Hey Joe dhe All Along the Watchtower mbeten monumente të historisë së rock-ut. Por jeta e tij përfundoi tragjikisht në një apartament në Londër, ku ndodhej me partneren Monika Dannemann.
Hetimi përcaktoi se Hendrix vdiq nga asfiksia, pasi thithi të vjella gjatë gjumit, në rrethana të lidhura me përdorimin e barnave qetësuese. Vdekja e tij shkaktoi tronditje ndërkombëtare. Për miliona adhurues, ishte e pabesueshme që një artist me kaq shumë mundësi krijuese përpara të zhdukej në kulmin e talentit.
Megjithatë, tragjedia e radhës ishte vetëm pak ditë larg.
Janis Joplin: Zëri që mbarti dhimbjen e një brezi
Më 4 tetor 1970, vetëm 16 ditë pas vdekjes së Hendrix, muzika humbi një tjetër ikonë. Janis Joplin u gjet e pajetë në një dhomë hoteli në Los Angeles. Edhe ajo ishte 27 vjeçe.
Joplin nuk ishte thjesht një këngëtare. Zëri i saj i fuqishëm, i ashpër dhe emocional mishëronte shpirtin rebel të viteve ’60. Interpretimet e këngëve si Piece of My Heart, Cry Baby dhe Summertime e kthyen në një figurë të pazëvendësueshme të rock-ut dhe blues-it. Por suksesi nuk arriti ta mbronte nga vetmia dhe varësitë.
Pas një periudhe përpjekjesh për të ndryshuar jetën, ajo humbi jetën si pasojë e një mbidoze heroine. Vdekja ndodhi ndërsa po punonte për albumin Pearl, që do të publikohej pas largimit të saj nga jeta. Brenda pak javësh, bota kishte humbur dy prej artistëve më të mëdhenj të epokës. Rastësia e moshës së tyre nisi të merrte përmasa shqetësuese.
Jim Morrison: Poeti i errët dhe misteri i Parisit
Më 3 korrik 1971, saktësisht dy vjet pas vdekjes së Brian Jones, një tjetër figurë legjendare e rock-ut u nda nga jeta. Jim Morrison, këngëtari karizmatik i The Doors, u gjet i vdekur në apartamentin e tij në Paris. Ishte vetëm 27 vjeç. Morrison kishte krijuar një identitet artistik të pazakontë, duke ndërthurur muzikën, poezinë, filozofinë dhe provokimin. Këngë si Light My Fire, Riders on the Storm dhe The End e kthyen në simbol të kundërkulturës amerikane.
Por pas figurës magnetike në skenë ekzistonte një njeri që përballej me probleme serioze personale dhe abuzim me alkoolin. Rrethanat e vdekjes së tij vazhdojnë të ngjallin debat. Autoritetet franceze e regjistruan vdekjen si pasojë të një problemi në zemër, por trupi nuk iu nënshtrua autopsisë.
Mungesa e një ekzaminimi të tillë ushqeu teori të shumta, përfshirë dyshimet për përdorim droge. Asnjë shpjegim alternativ nuk është provuar përfundimisht. Sot, varri i Morrison në varrezat Père-Lachaise të Parisit mbetet një vend pelegrinazhi për admiruesit nga e gjithë bota.
Klubi 27 rikthehet: Kurt Cobain, ikona e një brezi që nuk gjeti kurrë paqe
Pas vdekjeve tragjike të fillimit të viteve ’70, miti i Klubit 27 dukej sikur kishte humbur fuqinë.
Por më 5 prill 1994, historia u përsërit. Kurt Cobain, këngëtari dhe kitaristi i Nirvana, u vetëvra në shtëpinë e tij në Seattle. Trupi u zbulua tri ditë më vonë. Edhe ai ishte 27 vjeç.
Cobain kishte revolucionarizuar muzikën e viteve ’90 me albumin Nevermind dhe këngën Smells Like Teen Spirit. Nirvana u bë zëri i një brezi që ndihej i zhgënjyer, i keqkuptuar dhe i lodhur nga normat shoqërore. Megjithatë, Cobain përballej me varësinë nga heroina, probleme shëndetësore dhe vuajtje të rënda psikologjike. Fama e menjëhershme dhe vëmendja e pandërprerë e publikut ia kishin vështirësuar më tej jetën.
Vdekja e tij riktheu në qendër të diskutimeve Klubin 27. Për brezin e ri, Cobain u bë ajo që Morrison dhe Hendrix kishin qenë për prindërit e tyre: simboli i një talenti të jashtëzakonshëm të humbur shumë herët.
Amy Winehouse: Zëri i paharrueshëm që ringjalli legjendën
Më 23 korrik 2011, lajmi për vdekjen e Amy Winehouse tronditi sërish botën e muzikës. Këngëtarja britanike, e njohur për zërin e saj unik dhe interpretimin e jashtëzakonshëm, u gjet e pajetë në shtëpinë e saj në Londër. Mosha e saj ishte 27 vjeç. Me albumin Back to Black, Winehouse kishte sjellë një frymë të re në muzikën soul dhe jazz.
Këngë si Rehab, Back to Black dhe Love Is a Losing Game e kthyen në një nga artistet më të rëndësishme të brezit të saj.
Por jeta personale e këngëtares ishte shoqëruar nga varësitë, marrëdhëniet e vështira dhe vëmendja shpesh agresive e mediave. Hetimi zyrtar përcaktoi se shkaku i vdekjes ishte helmimi nga alkooli. Testet toksikologjike nuk zbuluan droga të paligjshme në organizmin e saj.
Vdekja e Winehouse e riktheu fuqishëm Klubin 27 në kulturën popullore, duke shtuar një tjetër emër të madh në listën e tij tragjike. A është vërtet e mallkuar mosha 27?
Përtej historive të dhimbshme, mbetet pyetja që ka intriguar miliona njerëz: përse kaq shumë muzikantë të famshëm kanë vdekur pikërisht në moshën 27-vjeçare?
Shkenca ka një përgjigje që e sfidon legjendën. Në vitin 2011, një studim i botuar në revistën shkencore The BMJ analizoi të dhënat e 1,046 muzikantëve që kishin arritur vendin e parë në klasifikimin britanik të albumeve ndërmjet viteve 1956 dhe 2007.
Studiuesit nuk gjetën prova se mosha 27 përfaqësonte një rrezik të veçantë për vdekjen. Megjithatë, analiza tregoi se muzikantët e famshëm në të njëzetat dhe të tridhjetat kishin një rrezik më të lartë vdekshmërie krahasuar me popullsinë e përgjithshme britanike.
Kjo sugjeron se pas mitit mund të fshihen faktorë shumë më konkretë: përdorimi i substancave, presioni i famës, mungesa e privatësisë dhe problemet e shëndetit mendor.
Megjithëse Klubi 27 lidhet kryesisht me muzikën rock, historia e tij shpesh zgjerohet edhe në fusha të tjera të artit. Një nga emrat më të njohur është Jean-Michel Basquiat, piktori amerikan që revolucionarizoi artin bashkëkohor. Basquiat vdiq në vitin 1988, në moshën 27-vjeçare, si pasojë e një mbidoze heroine.
Edhe Alan Wilson, bashkëthemelues i grupit Canned Heat, ndërroi jetë në vitin 1970 në të njëjtën moshë.
Ndoshta misteri më i madh i Klubit 27 nuk qëndron te numri, por te mënyra se si njerëzit përpiqen t’i japin kuptim humbjes së talenteve të jashtëzakonshme.
Hendrix ndryshoi historinë e kitarës. Joplin i dha blues-it një zë të paharrueshëm. Morrison bashkoi poezinë me rock-un. Cobain transformoi muzikën alternative, ndërsa Winehouse riktheu emocionin e soul-it klasik te një brez i ri.
Klubi 27 mbetet një nga legjendat më intriguese dhe më të trishta të historisë së muzikës. Por pas çdo emri nuk qëndron një numër misterioz. Qëndron një njeri, një jetë e ndërprerë dhe një e ardhme artistike që nuk patëm mundësinë ta njihnim. / bota.al