Të rinjtë serbë festojnë në sheshet e Beogradit. Por pas entuziazmit të fitores, lind një pyetje shumë më e vështirë: Cila është Serbia që duan të ndërtojnë? Sinjalet e para nga përfaqësuesit e lëvizjes janë domethënëse: fitorja nuk nënkupton përshpejtim të anëtarësimit në Bashkimin Evropian, as afrim me Kosovën dhe as mbështetje për sanksionet kundër Rusisë. Ka nga të gjithë: nga e majta ekstreme te e djathta ekstreme, nga ateistët te ortodoksët, nga ekologjistët te mbështetësit e rritjes ekonomike me çdo kusht, nga simpatizantët e Putinit te proevropianët. Kjo e bën edhe më të ndërlikuar të ardhmen politike të Serbisë.
Për pesë orë me radhë, qindra njerëz u angazhuan në çmontimin e tendave dhe pastrimin e rrugicave në Parkun e Pionierëve, që ndan ndërtesën e Parlamentit nga Presidenca e Republikës. Gjatë natës, mbështetësit e Aleksandar Vuçiçit, pas dy vjetësh të kaluara si një lloj “garnizoni antistudentor”, u shpërndanë.
Pasi festuan fitoren në zgjedhje dhe i dhanë fund festimeve mes karuselëve në qendër të Beogradit, të pajisur me fshesa dhe kova, rivalët e studentëve vendosën, si veprim të parë, të “pastronin dhe t’ia kthenin popullit Cacilandën”, kampin e tyre të çadrave, të ngritur kundër protestuesve.
“Një mënyrë për të bërë pastrim”, thotë Rodomir Saiçiç, përfaqësues i Listës së Studentëve, duke iu drejtuar të gjitha niveleve të pushtetit. “Tani Serbinë mund ta qeverisë një komb i udhëhequr nga drejtësia, liria dhe dinjiteti.”
Historia e Ballkanit ka vendosur të lërë pas epokën e gjatë të pas-Millosheviçit dhe turpin e nderimeve për Mlladiçin. Për herë të parë, gjithçka po zhvillohet pa shkopinj gome dhe me një profil të ulët. Ka gëzim të pabesueshëm dhe zemërim të fshehur, por të gjithë janë në shtëpi ose në punë, duke u përpjekur të lexojnë shenjat e një të ardhmeje ende të paqartë.
Katërmbëdhjetë vitet e sundimit të Vuçiçit përfunduan në mënyrë demokratike, me pranimin e humbjes. Por, në një vend që ndodhet në një gjendje të ndërmjetme politike, askush nuk e di se kush do ta pasojë dhe çfarë do të bëjë.
Mjegulla nuk është vetëm pasojë e tronditjes së papritur në kutitë e votimit: 141 nga 250 vendet parlamentare u fituan nga kandidatët e përzgjedhur prej asambleve universitare. Një shumicë absolute, që e dyfishoi mbështetjen parlamentare të ish-strategut të alternimit të pushtetit, i cili tashmë është kthyer në simbol të censurës.
Pjesëmarrja masive në zgjedhje, një rekord historik që iu afrua 70 për qind, e reduktoi udhëheqësin sovranist në një pakicë prej 104 deputetësh, më pak se 40 për qind.
Serbia e Vuçiçit dhe ajo e pas Vuçiçit
Deri në fund, Vuçiçi, i cili dha dorëheqjen nga posti i presidentit për shkak se ishte i sigurt se do të rikthehej si kryeministër, u premtonte mbështetësve të tij “gjysmë milioni vota më shumë”.
Rezultati ishte tepër i hidhur: mori po aq vota sa më parë, por me më pak pushtet. Mbi ish-kreun e shtetit rëndon tashmë hija e hetimeve të afërta për korrupsion, si ndaj tij, ashtu edhe ndaj bashkëpunëtorëve më të ngushtë dhe familjarëve.
“Populli u shpreh qartë”, thotë Natalija Stepanoviç, nga Lista Studentore. “Vuçiçi në shtëpi, ndryshimi i shtetit të së drejtës, liria e shprehjes, transparenca dhe drejtësia sociale. Tani do të na duhet të zgjedhim se kujt t’ia besojmë misionin e qeverisjes.”
Por kjo nuk është një çështje e vogël.
Pas dy vjetësh përpjekjesh, të nisura nga shembja tragjike e strehës së betonit në stacionin hekurudhor të Novi Sadit, studentët universitarë ia dolën ta mposhtin Vuçiçin.
Megjithatë, lëvizja nuk ka një udhëheqës, një kandidat për kryeministër, një linjë të përbashkët politike dhe as një program qeverisës.
Ndër të paktat gjëra të sigurta është se, ndërsa Vuçiçi akuzon “mediat e pavarura, vendet e Bashkimit Evropian dhe rrjetet amerikane të lajmeve të rreme kundër Trumpit”, zëdhënës të ndryshëm të lëvizjes janë autorizuar të konfirmojnë: “Ky nuk është një përshpejtim drejt një anëtarësimi të sigurt në Bashkimin Evropian”, thonë në selinë qendrore të Listës Studentore. “As një afrim me Kosovën dhe as një dritë jeshile për sanksionet kundër Rusisë.”
Opozita proevropiane ka mbetur jashtë Parlamentit.
Për momentin, ekuilibri historik serb ka ndryshuar: dikur i vendosur vetëm midis Moskës dhe Uashingtonit, tani vendi është i detyruar të bëjë manovra të vështira edhe ndërmjet Brukselit dhe Pekinit.
Në një botë ku votat ndikohen nga rrjetet sociale, zgjedhjet paraprake virtuale dhe luftërat hibride, të rinjtë serbë kanë imponuar pjesën tjetër përmes metodës së vjetër të trokitjes derë më derë.
Për muaj të tërë, ata kanë përshkuar në këmbë periferitë urbane, fshatrat dhe zonat rurale. Kanë trokitur në dyer dhe u kanë shpjeguar të përjashtuarve dhe të moshuarve pse ia vlente të kapërcehej apatia, lodhja dhe frika nga Vuçiçi, si edhe nga ndërprerja e furnizimit me gaz që kontrollohej nga Kremlini.
Parullat e tyre ishin të qarta: “Ndal korrupsionit dhe politikanëve profesionistë! Hapësirë për aftësinë dhe për përfshirjen në zgjidhjen e problemeve konkrete.”
Të dielën kjo strategji funksionoi. Askush nuk e mbështeste më autokratin që i kishte mbijetuar ish-Jugosllavisë.
Megjithatë, tani të rinjtë e lumtur, që u bien borive të makinave dhe kërcejnë në sheshin Slavija, duhet të përballen me realitetin.
Kanë tre muaj kohë, sipas Kushtetutës, për të formuar qeverinë e re dhe për të zgjedhur kryeministrin.
Kanë vetëm pak ditë për çështjet urgjente: deri në dhjetor duhet të miratojnë ligjin e buxhetit, të organizojnë zgjedhjet presidenciale dhe të vendosin për projektet e Ekspozitës Ndërkombëtare Expo Beograd 2027.
Asambletë universitare janë mbledhur tashmë me dyer të mbyllura. Prej tyre do të dalë lista e kandidatëve për kryeministër dhe ministra, e cila më pas do t’u dorëzohet parlamentarëve për përzgjedhjen përfundimtare.
Problemi është se brenda Listës Studentore, lëvizjes që ka bashkuar politikisht Beogradin, secili mendon sipas mënyrës së vet.
Nga e majta ekstreme te e djathta ekstreme, nga ateistët te besimtarët ortodoksë, nga ekologjistët te mbështetësit e rritjes ekonomike me çdo kusht, nga filo-putinistët te proevropianët.
Sot serbët pyesin veten se kush do të mbizotërojë, ndërsa nëpër kafenetë e stilit vjenez vendosin baste se kush do të jetë kandidati i ardhshëm për kryeministër.
Kuotat mbeten të qëndrueshme për ekonomistin Ilija Srdanoviç, kardiolog nga Novi Sadi. Në vijën e parë të protestave që prej vitit 2024, ai është rikthyer, siç kishte premtuar, në repartin e tij të klinikës universitare, ku jep mësim.
Ai mbetet në garë, por po fiton terren ideja e “një kombi pa kultin e individit, të drejtuar nga një ekip teknikësh, akademikësh dhe ekonomistësh që janë tashmë në krye të profesioneve të tyre”.
Gjashtëdhjetë nga 140 pedagogët universitarë dhe studiuesit e zgjedhur, së bashku me mësues, fermerë, aktivistë socialë dhe avokatë, përbënin dikur pjesë të stafit të ish-yllit të basketbollit milanez, Dejan Bodiroga.
Asambletë studentore po shqyrtojnë tani kandidaturën e ish-guvernatorit të Bankës Kombëtare, Dejan Shoshkiç, si dhe të ekonomistit të Bankës Botërore, Branko Milanoviç, pedagog në Nju Jork dhe teoricien i pabarazive ekonomike.
Elefanti në dhomë mbetet politika e jashtme: marrëdhëniet me Rusinë dhe ato me kancelaritë evropiane, të cilat, megjithatë, i bashkon mbrojtja e Ukrainës. Nga Moska mbërrin një mesazh që përcjell një hapje ndaj autoriteteve të reja: “Ne mbështesim forcën e re politike”, janë fjalët e zëdhënësit të Presidencës ruse, Dmitri Peskov, “me shpresën për stabilitet dhe veprime konstruktive në interes të vetë Serbisë”.
Por për të kërcyer tango duhen dy veta. Në rast sanksionesh, lamtumirë gazit siberian; pa të, nuk do të kishte më as mburojën e fondeve të Bashkimit Evropian. Ndërkohë, Lista Studentore vazhdon të festojë në sheshe duke kënduar: “Aleksandri iku!”
Por koha për të mësuar nga revolucionet e dështuara po mbaron. / Giampaolo Visetti, “La Repubblica”
Bota.al