Nuk ka kaluar shumë kohë që kur Turqia konsiderohej një problem brenda NATO-s, megjithatë sot aleatët duket se nuk lodhen duke nënvizuar pozicionin e saj strategjik. Çfarë roli mund të luajë vendi tani që mbështetja e Uashingtonit duket e pasigurt?
Së pari, mes vendeve të NATO-s, Ankaraja ka ushtrinë e dytë më të madhe pas Shteteve të Bashkuara: afërsisht 370 mijë ushtarë. Për më tepër, ajo ka në territorin e saj disa baza të NATO-s, ku janë të dislokuara trupa dhe sisteme radarësh.
Në mars 2026 u bë e qartë edhe rëndësia e NATO-s për sigurinë turke, kur disa raketa balistike të lëshuara nga Irani drejt Turqisë u rrëzuan nga sistemi i mbrojtjes ajrore i aleancës atlantike.
Ankaraja është e shqetësuar për një të ardhme të NATO-s pa Shtetet e Bashkuara, por në të njëjtën kohë sheh edhe mundësi, shpjegon Riccardo Gasco, koordinator i politikës së jashtme pranë qendrës studimore IstanPol. “Ajo mendon se mund të mbushë boshllëkun që do të linte Uashingtoni, por nga ana tjetër nuk mund ta marrë plotësisht atë rol: mjafton të mendosh për ombrellën bërthamore apo kapacitetet operative ushtarake.”
Turqia është një fuqi e mesme, me ambicie rajonale, jo një superfuqi globale si Shtetet e Bashkuara.
Sipas ministrit të jashtëm turk, Hakan Fidan, aktualisht po diskutohet se si të parandalohet tërheqja e Shteteve të Bashkuara nga arkitektura e sigurisë europiane, ose të paktën si të kufizohen pasojat e saj. “Edhe një tërheqje e pjesshme do të ishte shkatërruese për Europën, nëse nuk do të ndodhte në mënyrë të koordinuar”, deklaroi ai në mesin e prillit.
Në cilën anë është Turqia?
Jo të gjitha vendet europiane anëtare të NATO-s janë entuziaste ndaj idesë së një roli më të madh për Turqinë.
Një çështje delikate mbetet sistemi i mbrojtjes ajrore S-400, të cilin Ankaraja e bleu nga Rusia në vitin 2017, vendi që konsiderohet kundërshtari kryesor i NATO-s.
Thuhet se po zhvillohen bisedime për kthimin e sistemit në Rusi, por çështja ende nuk është zgjidhur. Për më tepër, Turqia nuk është pjesë e Bashkimit Europian dhe, për pasojë, nuk merr pjesë në fondin europian të mbrojtjes SAFE (Security Action for Europe).
Madje, Greqia dhe Qipro e shohin një Turqi ushtarakisht më të fortë si kërcënim.
E gjithë kjo krijon një mesazh disi kontradiktor. “Duke parë realitetin gjeopolitik në ndryshim në Europë dhe Lindjen e Mesme, ne kemi nevojë për Turqinë”, deklaroi më 21 prill komisionerja europiane për zgjerimin, Marta Kos.
Sipas saj, Ankaraja është “thelbësore” për rrugët tregtare dhe për marrëdhëniet me Ukraine. “Por”, shtoi Kos, “presim gjithashtu që ajo të ndërmarrë hapa për t’u afruar me ne dhe me Qipron.”
Çështja qipriote, ishulli i ndarë mes Republikës së Qipros dhe Republikës Turke të Qipros Veriore, e pushtuar dhe e njohur vetëm nga Ankaraja, nuk pritet të zgjidhet shpejt.
Ndërkohë, disa vende europiane po nisin marrëveshje dypalëshe me Turqinë. Gasco përmend, për shembull, bashkëpunimin mes kompanisë italiane Leonardo dhe prodhuesit turk të dronëve Baykar. Nëse kjo nismë do të ketë sukses, statusi i Turqisë si një partner i besueshëm në sektorin e mbrojtjes do të forcohet më tej, parashikon analisti.
Zhvillimet në rajon, dhe veçanërisht pushtimi rus i Ukrainës, e kanë bërë Turqinë aq të rëndësishme për qeveritë europiane, sa këto nuk mund t’ia lejojnë vetes të flasin hapur kundër represionit të brendshëm, i cili është rritur vitet e fundit dhe ka çuar në arrestimin e shumë politikanëve të partisë opozitare.
Prandaj, rrëshqitja autoritare e vendit nuk pritet të jetë një temë qendrore në samitin e NATO-s që do të mbahet në Ankara më 6 dhe 7 korrik, “ndoshta më i rëndësishmi në historinë e aleancës”, sipas ministrit Fidan.
Ai pret pjesëmarrjen edhe të presidentit amerikan Donald Trump: “Për respekt personal ndaj kreut tonë të shtetit, Recep Tayyip Erdoğan.” / “Trouw” – Bota.al
