A do të vlejë rruga që ka nisur tashmë Franca për kufizimin e rrjeteve sociale? Dhe mbi të gjitha: a do të funksionojë? Apo do të mbetet thjesht një ligj simbolik, që të gjithë do ta anashkalojnë? Si mund të verifikohet realisht mosha e përdoruesve të internetit pa krijuar një regjistër të përgjithshëm të tyre?
Nga Riccardo Luna
Më 1 shtator, në Francë hyn në fuqi ndalimi i aksesit në rrjetet sociale për të miturit nën moshën 15 vjeç. Franca do të jetë vendi i parë europian që miraton një masë të tillë, ndërsa shumë shtete të tjera po përgatiten të ndjekin të njëjtën rrugë. Edhe në Itali, qeveria duket se është vendosur më në fund të shqyrtojë propozime që prej kohësh kanë mbetur pezull.
A është vendimi i duhur?
A nuk do të kishte qenë më mirë të zgjidhej një moshë tjetër, për shembull 16 vjeç, si në Australi? Apo ndoshta 13 vjeç, siç i ka sugjeruar së fundmi Komisionit Europian një grup ekspertësh?
Dhe mbi të gjitha: a do të funksionojë? Apo do të mbetet thjesht një ligj simbolik, që të gjithë do ta anashkalojnë? Si mund të verifikohet realisht mosha e përdoruesve të internetit pa krijuar një regjistër të përgjithshëm të tyre?
Të gjitha këto janë pyetje legjitime. Ashtu si edhe ajo që shtrojnë disa psikologë: nëse rrjetet sociale janë kaq të dëmshme, përse të mos ndalohen edhe për prindërit?
Por, përpara se të diskutojmë këto çështje, duhet t’i përgjigjemi një pyetjeje tjetër: a ishte vërtet i nevojshëm ky ndalim?
Për t’iu përgjigjur, ia vlen të nisim nga dy deklarata të bëra jo shumë vite më parë.
E para është e Chamath Palihapitiya-s. Midis viteve 2007 dhe 2011 ai ishte zëvendëspresident i Facebook-ut dhe përgjegjës për rritjen e numrit të përdoruesve. Ai e bëri punën e tij shumë mirë. Ishte pikërisht ai që mbikëqyrte algoritmin që vendoste çfarë do të shihte secili prej nesh në telefonin e vet. Ai ishte ndër të parët që shfrytëzoi mekanizmat e dopaminës për të na mbajtur të lidhur pas platformës.
Më pas u largua nga kompania. Dhe u pendua. Në vitin 2017, duke folur para një grupi studentësh në Universitetin Stanford, ai tha, pak a shumë, këto fjalë: “Sistemi që kemi krijuar me rrjetet sociale po shkatërron shoqërinë tonë. Ndiej një ndjenjë të madhe faji.”
Rrjetet sociale nuk kanë qenë kurrë neutrale. Ja si na skllavëruan
Dhe e mbylli fjalimin me një deklaratë edhe më të fortë: “Nuk i lejoj fëmijët e mi ta përdorin atë mut.”
Ndonjëherë eufemizmat nuk shërbejnë.
Në fakt, ky është një qëndrim mjaft i përhapur në Silicon Valley: fëmijët e drejtuesve të kompanive të teknologjisë zakonisht rriten në mjedise ku teknologjia është e kufizuar. Fëmijët e tyre rriten pa “atë mut”; tanët jo.
Deklarata e dytë gjendet në një dokument të brendshëm të Facebook-ut, të publikuar nga Wall Street Journal më 28 shtator 2021.
Dokumenti trajtonte moshën e duhur për të hyrë në rrjetet sociale.
Zyrtarisht, platformat deklarojnë se nuk pranojnë përdorues nën moshën 13 vjeç dhe se duhet të sigurohen që fëmijët të mos regjistrohen. Por dokumenti tregon se, në praktikë, synimi ishte krejt i kundërt.
Në të thuhej: “Duhet t’i lidhim me platformën që në moshën 8 deri në 12 vjeç. Duhet të fitojmë besimin e tyre sa janë ende fëmijë, në mënyrë që të mbeten përdoruesit tanë edhe gjatë adoleshencës.”
Natyrisht, nga ky plan përjashtoheshin fëmijët e tyre. Për shembull, nuk rezulton që tre fëmijët e themeluesit të Facebook-ut, Mark Zuckerberg, të përdorin rrjetet sociale.
Jo. “Ai mut” është vetëm për fëmijët tanë.
Tani mund t’i kthehemi pyetjes që vjen përpara të gjithave: A ishte i nevojshëm, madje i domosdoshëm, ndalimi i rrjeteve sociale për adoleshentët deri në një moshë të caktuar?
Pak ditë më parë, presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, duke njoftuar një paketë masash që pritet të prezantohet në fund të shtatorit, u shpreh kështu: “Çështja nuk është se në çfarë moshe fëmijët tanë mund të hyjnë në rrjetet sociale, por se në çfarë moshe rrjetet sociale duhet të kenë akses te fëmijët tanë.”
Me këtë ajo nënkuptonte aksesin në mendjen e tyre; aftësinë për t’u transmetuar vlera, modele sjelljeje dhe pika referimi, të cilat janë pothuajse gjithmonë ekstreme, të dhunshme dhe sipërfaqësore, me qëllimin e vetëm për të rritur fitimet.
Nëse harrojmë çfarë ka ndodhur gjatë këtyre njëzet viteve të ekzistencës së rrjeteve sociale; nëse lëmë mënjanë gënjeshtrat dhe mashtrimet, premtimet e pambajtura dhe lakminë e pakufishme me të cilën kanë vepruar pronarët e platformave, rrezikojmë të humbasim optimizmin e shëndetshëm që na bën të besojmë se gjithçka do të rregullohet vetvetiu.
Ky është një luks që mund ta përballojnë vetëm ata që nuk kanë një fëmijë adoleshent në shtëpi ose që nuk e njohin nga afër shqetësimin e përditshëm të mësuesve, të cilët përballen me nxënës që nuk i dëgjojnë më.
Ajo që po ndodh në të gjitha vendet perëndimore nuk është thjesht kriza e zakonshme e rritjes drejt moshës madhore, siç ka ndodhur gjithmonë. Të minimizosh ankthin, depresionin, pasigurinë dhe fiksimet e dëmshme që po karakterizojnë një brez të tërë është njësoj si të thuash: “Gjithmonë ka bërë vapë” përballë krizës klimatike.
Por, nëse shpëtimi i planetit nga ngrohja globale është një sfidë që tejkalon aftësitë e secilit prej nesh, mbrojtja e fëmijëve tanë është një detyrë për të cilën mund dhe duhet të angazhohemi menjëherë.
Ligji francez dhe masat që do të vijnë më pas e bëjnë këtë detyrë disi më të lehtë.
Për shembull, bëhet më e mundur t’i rezistosh presionit që përjetojnë të gjithë prindërit, kur në një moment dëgjojnë fjalinë që zakonisht i jep fund çdo debati: “Po të gjithë i kanë rrjetet sociale!”
Sot mund të përgjigjesh: “Jo, janë të ndaluara.”
Ashtu siç është i ndaluar duhani. Ashtu siç është i ndaluar alkooli deri në një moshë të caktuar. A pinë duhan disa të mitur? Po. A konsumojnë alkool? Po.
Dhe është e vërtetë që edhe disa 13-vjeçarë do të vazhdojnë të përdorin rrjetet sociale. Të dhënat e shtatë muajve të parë pas hyrjes në fuqi të ndalimit në Australi e tregojnë qartë këtë.
Por kjo mbetet një sjellje e ndaluar. Një sjellje që shoqëria e konsideron të papranueshme. Dhe prindërit nuk janë më vetëm në përpjekjen për t’i rezistuar këtij presioni. Ky është vetëm hapi i parë.
Por kjo është vetëm pika e nisjes.
Duhet një sistem i vërtetë për verifikimin e moshës, që të shmangë regjistrimin masiv të të dhënave personale të përdoruesve të internetit. Bashkimi Europian pritet ta prezantojë këtë sistem në vjeshtë.
Duhet gjithashtu që platformat të jenë objekt kontrollesh dhe hetimesh të shpejta. Hetimet e para ndaj Meta-s dhe TikTok-ut sapo janë mbyllur me akuza shumë të rënda.
Duhet që gjobat shumë milionëshe, të paralajmëruara në fund të procedurave hetimore, të zbatohen realisht.
Duhet gjithashtu të hidhet dritë mbi platforma për të cilat pothuajse nuk flitet kurrë, si Telegram, Discord dhe Roblox, të cilat deri tani kanë mbetur jashtë radarit të Bashkimit Europian.
Së fundi, do të duhet të presim rezultatin e më shumë se dy mijë proceseve gjyqësore të hapura në Shtetet e Bashkuara kundër rrjeteve sociale për dëmet që u kanë shkaktuar shëndetit mendor të adoleshentëve. Dy vendimet e para kanë qenë në disfavor të Meta-s dhe Google-it.
Diçka, më në fund, duket se po fillon të ndryshojë. Ndoshta një ditë do të kemi rrjete sociale të çliruara nga algoritmet që shpërblejnë dopaminën me çdo kusht.
Jo më platforma argëtimi që promovojnë përmbajtjet më të këqija vetëm sepse ato sjellin më shumë fitime.
Ndërkohë, do të ishte mirë të ndryshonim diçka edhe ne. Të paktën përpara fëmijëve tanë, le ta përdorim më pak telefonin inteligjent. Le t’u japim shembullin. Sepse, ndonjëherë, shembulli vlen më shumë se çdo ligj. / Corriere della Sera – Bota.al
DEBATI / Rregullat për rrjetet sociale, të vështira për t’u zbatuar