Nga Alessandro Conte
Tridhjetë e tetë artikuj pro-rusë, të prodhuar me ChatGPT dhe të publikuar në faqe interneti të Afrikës së Jugut nën emra të sajuar. Është një nga episodet e rindërtuara në raportin e vitit 2026, kushtuar dobësisë së informacionit. Një rast i kufizuar, por domethënës: për të zhvilluar një fushatë ndikimi nuk nevojiten më redaksi të mëdha klandestine. Mjaftojnë qasja në një sistem të inteligjencës artificiale, disa ndërmjetës dhe një rrjet platformash të gatshme të publikojnë përmbajtje pa verifikuar origjinën.
Raporti i vendos këto fenomene në kuadrin e “manipulimit dhe ndërhyrjes së huaj në informacion”, të njohur me akronimin FIMI, si edhe të operacioneve të ndikimit të kryera nga aktorë të huaj. Dezinformimi bëhet kështu një komponent i luftës hibride: ai shoqëron presionet ekonomike, sulmet kibernetike dhe nismat diplomatike armiqësore, me synimin për të orientuar debatin, delegjitimuar institucionet dhe thelluar përçarjet e brendshme.
Hetimi i Forbidden Stories mbi Afrikën e Jugut ka dokumentuar pagesa ndaj ndërmjetësve të ngarkuar me promovimin e narrativave të favorshme për Moskën, përmes influencerëve dhe mediave lokale. Inteligjenca artificiale ka siguruar lëndën e parë, duke përshpejtuar prodhimin e teksteve në dukje gazetareske. Pikërisht këtu ndodh ndryshimi i vërtetë: një person i vetëm mund të furnizojë disa faqe, të simulojë identitete të ndryshme dhe t’ua përshtatë të njëjtin mesazh audiencave të ndryshme, me kosto minimale.
Lufta hibride: Fushatat zgjedhore përbëjnë terrenin më të ndjeshëm
Fushatat zgjedhore përbëjnë terrenin më të ndjeshëm. Gjatë zgjedhjeve të parakohshme japoneze të vitit 2026, sipas një hetimi të Nikkei, 55 për qind e shikimeve të videove politike u gjeneruan nga krijues anonimë. Mungesa e një identiteti të verifikueshëm ua bën të pamundur zgjedhësve të rindërtojnë interesat, financimet dhe lidhjet ndërkombëtare që qëndrojnë pas tyre. Një video mund të arrijë miliona njerëz përpara se autoritetet, platformat apo gazetarët të arrijnë të përcaktojnë se kush e ka prodhuar.
Në Hungari, manipulimi ka marrë një formë edhe më agresive. Deepfake dhe video shpifëse kundër liderit të opozitës kishin grumbulluar rreth 650 milionë shikime në YouTube dhe Facebook. Qarkullimi i tyre është përforcuar edhe nga media pranë qeverisë. Kështu, falsifikimi digjital i ka kapërcyer kufijtë e rrjeteve sociale, duke hyrë në qarkun tradicional mediatik dhe duke fituar një dukje legjitimiteti.
E njëjta dinamikë shfaqet edhe në konfliktet e armatosura. Gjatë përplasjeve kufitare mes Tajlandës dhe Kamboxhias, platforma të ndryshme u mbushën me imazhe të nxjerra jashtë kontekstit, rindërtime pa burime dhe mesazhe nacionaliste. Krijuesit dhe të vetëquajturit “gazetarë qytetarë” kanë zënë hapësirën e lënë bosh nga burimet zyrtare, duke e shndërruar çdo episod ushtarak në material për të ushqyer frikën dhe armiqësinë. Në një krizë, shpejtësia shpesh shpërblen përmbajtjen më emocionale, jo atë më të saktën.
Deepfake-et dhe “AI slop”, vërshimi i materialeve sintetike me cilësi të dobët, të prodhuara në seri, e ndërlikojnë edhe më shumë punën e redaksive. Në Evropën Perëndimore, shqetësimi për përdorimin politik të inteligjencës artificiale është rritur me nëntë pikë në Belgjikë dhe me tetë në Vendet e Ulëta. Problemi nuk lidhet vetëm me cilësinë e falsifikimeve. Mbi të gjitha, rëndësi ka vëllimi i tyre: verifikimi i një fotografie kërkon kohë, ndërsa gjenerimi i njëqind të tillave kërkon vetëm pak minuta.
Disa media po ndërtojnë struktura të posaçme. Transmetuesi danez DR ka nisur “DR Verify”, RTÉ e Irlandës ka krijuar shërbimin “Clarity”, ndërsa Thai PBS përdor që prej vitit 2025 platformën “Verify”, të përdorur gjatë tensioneve në kufirin kamboxhian. Në Tajvan, shërbimi publik TBS po eksperimenton me një chatbot të aftë të lidhë përgjigjet me burime të autorizuara gazetareske. BBC dhe mediat suedeze këmbëngulin, ndërkohë, te parimi “human in the loop”: asnjë përmbajtje e asistuar nga inteligjenca artificiale nuk duhet të publikohet pa kontroll editorial.
Përgjigjja përfshin gjithashtu marrëveshje politike dhe mjete rregullatore. Në Norvegji, partitë kryesore janë angazhuar të mos përdorin deepfake gjatë zgjedhjeve. Në Spanjë, El País bashkëpunon me Maldita.es, ndërsa qeveria ka njoftuar krijimin e HODIO, një sistem të bazuar në inteligjencën artificiale për të monitoruar përhapjen e urrejtjes dhe polarizimit online. Singapori ka zgjedhur rrugën legjislative me Online Safety Bill, duke zgjeruar mbrojtjen ndaj dëmeve të shkaktuara nga përmbajtjet e manipuluara.
Megjithatë, mbetet një dobësi strukturore. Besimi global te lajmet ka rënë në 37 për qind, ndërsa i ashtuquajturi “Google Zero” po zvogëlon trafikun e drejtpërdrejtë drejt faqeve të lajmeve: përgjigjet sintetike të integruara në motorët e kërkimit i mbajnë përdoruesit brenda tyre, pa i çuar te burimet origjinale. Si pasojë, publiku ndeshet me më pak përmbajtje të verifikuar dhe me më shumë narrativa të shpërndara nga krijues anonimë, sisteme automatike dhe rrjete të koordinuara.
Një sinjal më pak i zymtë vjen nga përdoruesit e chatbot-eve: 44 për qind klikojnë lidhjet e propozuara për të kontrolluar besueshmërinë e përgjigjeve. Është një skepticizëm i dobishëm, por jo i mjaftueshëm. Vija e ardhshme e frontit do të kalojë nga aftësia për t’i bërë të dallueshme burimet, autorët dhe përmbajtjet sintetike.
Nëse kjo gjurmueshmëri do të mbetet fakultative, inteligjenca artificiale do të vazhdojë t’u ofrojë operacioneve të ndikimit pikërisht atë që u nevojitet më shumë: shpejtësi, anonimitet dhe qasje të menjëhershme te opinione publike tashmë të përçara. / European Affairs – Bota.al