Nuk është e lehtë t’i përgjigjesh menjëherë një komenti therës me një kundërpërgjigje të zgjuar. Shpesh mbetemi pa fjalë dhe vetëm më vonë, fatkeqësisht shumë vonë, mendja na sjell përgjigjen që duhej të kishim dhënë në atë moment. Si mund të bëhemi më të zotë në këto situata? Sipas ekspertëve të komunikimit, ekzistojnë gjashtë strategji që mund të na ndihmojnë.
Kjo u ndodh të gjithëve. Po debaton me një koleg, biseda nxehet dhe papritur ai të lëshon një batutë të hidhur ose një përgjigje brilante. Ti mbetesh pa fjalë, ndërsa ai buzëqesh triumfues.
Pastaj, sapo mbërrin në shtëpi dhe e rikthen skenën në mendje, të vjen ndërmend një përgjigje po aq e zgjuar. Francezët e quajnë këtë fenomen esprit de l’escalier (“shpirti i shkallëve”), një shprehje që përshkruan momentin kur njeriu gjen përgjigjen e duhur vetëm pasi situata ka kaluar.
Shprehjen e krijoi filozofi Denis Diderot (1713–1784) në veprën Paradoksi mbi aktorin: “Një njeri i ndjeshëm si unë, i tronditur nga argumenti i kundërshtarit, humbet fillin e mendimit dhe e gjen sërish vetëm kur ka zbritur shkallët.”
Në atë kohë sallonet ku zhvilloheshin pritjet ndodheshin zakonisht në katin e dytë dhe “të zbrisje shkallët” nënkuptonte se po largoheshe nga mbrëmja.
Edhe filozofi tjetër francez, Jean-Jacques Rousseau, në veprën Rrëfimet, pranon se shpesh binte në këtë kurth dhe madje ia atribuonte këtij fenomeni famën e tij si njeri i tërhequr dhe i vështirë në marrëdhënie.
Atëherë, si duhet të reagojmë përballë një komenti të papërshtatshëm ose një vërejtjeje fyese? Sipas ekspertes së komunikimit Barbara Berckhan, po. Ajo propozon gjashtë strategji që kanë rezultuar efektive gjatë studimeve të saj.
Strategji e parë: Kundërpyetja
Kjo strategji konsiston në përgjigjen ndaj një komenti fyes pa hyrë në konflikt me personin që e ka bërë. Në vend që të kundërshtosh, thjesht përsërit fjalët që të goditën dhe kërko një shpjegim.
Shembull: Marta pyet Lukën si i rri një fustan i ri.
Luka përgjigjet: “Të rri ngjitur pas trupit si lëkura e një sallami.”
Reagimi instinktiv i Martës mund të ishte ta ofendonte. Por, duke përdorur strategjinë e kundërpyetjes, ajo mund të thotë: “Çfarë do të thuash me ‘si lëkura e një sallami’?”
Në këtë mënyrë mund të zbulojë se Luka nuk kishte për qëllim ta fyente, por thjesht po përdorte një krahasim të pazakontë. Kjo strategji i jep mundësi bashkëbiseduesit të sqarojë qëndrimin e tij dhe shmang përshkallëzimin e konfliktit.
Berckhan paralajmëron: “Kjo nuk duhet të jetë një kundërpyetje agresive, si: ‘Çfarë deshe të thuash me këtë? Do të më acarosh?'” Përkundrazi, duhet bërë me qetësi dhe me interes të sinqertë për të kuptuar, duke ruajtur një qëndrim të qetë dhe jo armiqësor.
Strategji e dytë: Heshtja
Përballë një batute të pahijshme, ndonjëherë është shumë më mirë të mos reagosh fare. Kështu shmangen pasojat e pakëndshme dhe kundërshtari mbetet i çarmatosur.
Siç thotë Berckhan: “Duke heshtur, e lëmë tjetrin vetëm me fjalët e veta, pa i dhënë kënaqësinë që të na shohë duke reaguar.”
Heshtja është një mjet i fuqishëm sepse tregon se kemi zgjedhur me vetëdije të mos i kushtojmë rëndësi komentit. Ajo bëhet edhe më efektive nëse shoqërohet me një gjest të papritur dhe të qetë.
Për shembull: të tundësh kokën sikur po e përshëndet; të tregosh me gisht nga dritarja ose qielli, sikur po i tërheq vëmendjen për diçka tjetër.
Në këtë mënyrë, personi që bëri komentin mbetet pa reagimin që priste dhe shpesh nuk di më si ta vazhdojë sulmin.
Strategji e tretë: Fraza standarde
Një tjetër mënyrë është t’i përgjigjesh një komenti fyes me një frazë të zakonshme si:
“Po mirë?”
“Ah, po?”
“Vërtet?”
“E kuptoj.”
Këto përgjigje përcjellin një indiferencë të plotë ndaj fjalëve të tjetrit. Pikërisht për këtë arsye, komentet fyese fillojnë të duken të pavlera dhe nuk meritojnë më vëmendje. Në këtë mënyrë, personi që kërkon të provokojë nuk arrin qëllimin e tij dhe kupton se fjalët e tij nuk kanë asnjë ndikim.
Strategji e katërt: Lavdërimi
Kjo strategji, shumë efektive nëse përdoret siç duhet, konsiston në t’i përgjigjurit ndaj një komenti arrogant me një kompliment ose një fjalë të sjellshme.
Megjithatë, ka një kusht të rëndësishëm: komplimenti duhet të jetë krejtësisht i sinqertë në dukje, pa asnjë gjurmë ironie. Përndryshe, rrezikon vetëm ta përkeqësosh situatën.
Nëse përdoret mirë, kjo teknikë e çarmatos kundërshtarin.
Barbara Berckhan e krahason me një “përqafim”: “Në thelb, një person arrogant pret që të tjerët t’ia njohin epërsinë. Kur kjo ndodh menjëherë, ai shpesh mbetet i hutuar.”
Shembuj të komplimenteve që mund ta çarmatosin bashkëbiseduesin janë:
“Më pëlqen sa shumë di.”
“Duket që e njeh mirë këtë temë.”
“Është kënaqësi të të dëgjosh.”
“Duket menjëherë që ke përvojë.”
Kjo strategji është veçanërisht e dobishme me njerëzit mendjemëdhenj, ata që kanë nevojë të ndihen superiorë. Megjithatë, mos e tepro. Synimi nuk është ta bësh lavdërimin të duket artificial, por ta lësh tjetrin të pasigurt nëse komplimenti është apo jo i sinqertë.
Strategji e pestë: Ndrysho temën
Një tjetër strategji shumë efektive është të mos iu përgjigjesh fare asaj që tha tjetri, por ta çosh bisedën në një drejtim krejt tjetër.
Imagjinoni këtë situatë në një zyrë.
Një klient thotë: “Duhet ta pranoj se deri tani në këtë kompani kam pasur punë vetëm me idiotë. Më vjen mirë që po flas për herë të parë me dikë që është vetëm gjysmë idiot.”
Edhe pse tundimi është t’i përgjigjesh me të njëjtën monedhë, Berckhan sugjeron diçka krejt tjetër.
Mund të thuash: “Meqë ra fjala, ju kam njoftuar që kemi kaluar në një sistem të ri mbështetës prej alumini?”
Ndryshimi i menjëhershëm i temës e rikthen dialogun në terrenin që kontrollon ti, pa hyrë në një përplasje personale.
Sigurisht, mund të përdoren edhe ndryshime më provokuese të temës, si: “Po mendoja se ju jeni më i sjellshëm se kaq.” “Ndërkohë që po flisnit, po mendoja…” “Ju kanë thënë ndonjëherë se batuta të tilla nuk i bëjnë mirë trurit?”
Por Berckhan paralajmëron se këto përgjigje e tregojnë se komenti të ka prekur dhe mund ta çojnë bisedën në një konflikt të panevojshëm.
Strategji e gjashtë: Proverbi absurd
Kjo është ndoshta strategjia më e pazakontë.
Ideja është ta hutosh plotësisht bashkëbiseduesin duke iu përgjigjur me një proverb ose shprehje që nuk ka asnjë lidhje me atë që sapo tha.
Për shembull, nëse dikush thotë: “A e quan ti këtë një marrëdhënie?”
Mund të përgjigjesh: “Kush ngrihet herët, Zoti e ndihmon.”
Ose: “Qeni që leh nuk kafshon.”
Duke iu përgjigjur me një fjali krejt pa lidhje, është sikur po i thua tjetrit se edhe ajo që sapo tha nuk kishte kuptim. Nëse ai mbetet i habitur, mund të shtosh me qetësi: “Mendoje edhe një herë atë që desha të thosha. Besoj se do ta kuptosh.”
Sipas Berckhan, kjo teknikë është shumë e fuqishme sepse shkakton humor në vend të zemërimit. Për më tepër, të lejon të reagosh pa zbritur në nivelin e personit tjetër, duke lënë përshtypjen e një njeriu të qetë dhe të mençur.
Zgjidhja e fundit
Filozofi Arthur Schopenhauer kishte një këndvështrim më të ashpër. Ai shkruante: “Kur kupton se kundërshtari yt është më i fortë dhe se do të humbësh debatin, bëhu personal dhe fyeje.”
Nuk është pikërisht këshilla që do të prisnim nga një filozof. Por, siç përfundon artikulli me humor: Kur s’ka rrugë tjetër… ndonjëherë ndodh edhe kjo!
Schopenhauer: Arti i të paturit gjithmonë të drejtë
Ky është titulli i veprës së filozofit Arthur Schopenhauer, Arti për të pasur gjithmonë të drejtë, ku ai përshkruan disa nga taktikat më të njohura që përdoren në debatet verbale.
- Përgjithësimi
Kjo taktikë konsiston në interpretimin e fjalëve të kundërshtarit në mënyrën më të përgjithshme të mundshme. Sa më i përgjithshëm të bëhet një pohim, aq më lehtë mund të sulmohet.
Shembull:
– “Italianët janë shumë të mirë në artin e dublimit.”
– “Po, por arti italian sot është shumë në rënie.”
- Argumentum ad hominem
Kjo taktikë nuk sulmon idenë, por personin që e shpreh atë, pavarësisht nga vlefshmëria e argumentit.
Shembull:
– “Mendoj se Nietzsche ishte një filozof i madh.”
– “Idetë e Nietzsche-s janë të gabuara. Të gjithë e dinë se ai vdiq i çmendur.”
- Kthimi i argumentit kundër kundërshtarit
Konsiston në përdorimin e argumentit të kundërshtarit kundër vetë atij.
Shembull:
– “Është ende fëmijë, duhet t’ia falim.”
– “Pikërisht sepse është fëmijë, duhet korrigjuar që të mos krijojë zakone të këqija.”
- Argumentum ad verecundiam
Kjo teknikë synon të rrëzojë argumentin e kundërshtarit duke iu referuar autoritetit të një figure ose burimi të njohur.
Shembull:
– “Të gjithë e dinë që Toka ka formë eliptike.”
– “Po, por sipas Biblës Toka është e sheshtë dhe nuk mund të mos e marrësh parasysh Fjalën e Zotit.”
- Argumentum ad numerum
Kjo taktikë pretendon se një ide është e vërtetë vetëm sepse shumë njerëz besojnë në të.
Shembull:
– “Teoria X nuk është bindëse.”
– “Nuk është e vërtetë. Shumë njerëz besojnë se ajo është e saktë.”
Schopenhauer i përshkruante këto si marifete retorike që përdoren shpesh për të fituar një debat, jo domosdoshmërisht për të mbrojtur të vërtetën. Për këtë arsye, libri mbetet edhe sot një nga tekstet më të njohura mbi psikologjinë e debatit dhe manipulimin retorik. / bota.al