Nathalie Tocci
Është një samit i NATO-s ku mungesa e lajmeve është vetë lajmi. Programi i Ankarasë është reduktuar në minimum: sa më pak kohë për diskutime dhe sa më e shkurtër deklarata përfundimtare, aq më i vogël rreziku.
Rreziku, ose më saktë kërcënimi, nuk vjen nga ajo që mund të bëjnë armiq si Vladimir Putini, por nga ajo që mund të thotë “aleati” Donald Trump.
Është punuar me kujdes për ta shmangur këtë. Presidenti amerikan kërkonte që partnerët europianë dhe kanadezë të shpenzonin më shumë për mbrojtjen, dhe pikërisht këtë po bëjnë. Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, paraqet shifra mbresëlënëse. Pa llogaritur Shtetet e Bashkuara, vendet anëtare të NATO-s kanë shpenzuar plot 139 miliardë dollarë më shumë për mbrojtjen vetëm gjatë vitit të kaluar.
Një pjesë e mirë e këtyre fondeve ka përfunduar në industrinë amerikane të mbrojtjes, duke krijuar afro 200 mijë vende pune në SHBA. Këto shifra janë përsëritur pa pushim gjatë samitit, me një qëllim të vetëm: të zbusin Trumpin dhe ta bindin se nuk po mashtrohet.
Pak vetë besojnë se kjo mjafton për të garantuar një angazhim real amerikan për mbrojtjen e aleatëve europianë, nëse do të lindte nevoja. Dhe askush nuk e përjashton mundësinë që kjo nevojë të shfaqet. Aq më tepër nëse Ukraina arrin të mbrohet gjithnjë e më mirë, duke krijuar një ngrirje de facto të vijës së frontit.
Putini, i cili nuk mund ta përballojë një fund të luftës nga e cila varet mbijetesa e regjimit të tij, mund të tundohet ta zhvendosë konfliktin diku tjetër, ndoshta duke kaluar kufijtë drejt një vendi të NATO-s. Por ka gjithnjë e më pak shpresa se një heshtje amerikane do ta pengonte atë të ndërmerrte një hap të tillë.
Përtej spektaklit tragjikomik, thelbi është një tjetër. Është e qartë se Shtetet e Bashkuara duan të tërhiqen nga siguria europiane, si për shkak të prioriteteve, ashtu edhe të kostove. Po aq i pashmangshëm duket edhe fati i një NATO-je shumë më të europianizuar. Sot SHBA-të sigurojnë rreth gjysmën e forcave konvencionale në Europë. Ka gjasa që brenda pak vitesh, edhe pse gradualisht, kjo prani të përgjysmohet, ndërsa ombrella bërthamore amerikane në Europë do të mbetet e pandryshuar. Është një skenar optimist, por në thelb realist. NATO do të jetë ndoshta më e dobët, por më europiane, dhe gjithsesi mjaftueshëm e fortë për të mbrojtur kontinentin nga kërcënimi rus. Në fund të fundit, ky është objektivi drejt të cilit po punohet.
Megjithatë, ekzistojnë dy nyje që rrezikojnë të minojnë të ardhmen e Aleancës, edhe nëse ajo bëhet më europiane.
E para do të vihej në provë në rast se Rusia do të sulmonte një vend të NATO-s në muajt apo vitet e ardhshme. Një situatë e tillë do të rrezikonte një përçarje brenda Aleancës. Nëse do të sulmoheshin, për shembull, vendet baltike, për të mos folur për Poloninë, dhe nëse Shtetet e Bashkuara do të qëndronin mënjanë, ka shumë gjasa që Gjermania, ku riarmatimi tashmë është realitet, të mbetej besnike ndaj angazhimit për mbrojtjen kolektive. Pas saj do të vinin edhe Franca dhe Mbretëria e Bashkuar, duke e bërë shumë të mundshme që edhe vendet e tjera, përfshirë Italinë, t’i bashkoheshin përpjekjes së përbashkët. Kjo do të shënonte fundin e NATO-s si aleancë transatlantike, por jo fundin e një mbrojtjeje kolektive europiane, ku mund të përfshiheshin edhe Kanadaja dhe ndoshta Turqia.
Nyja e dytë do të shfaqej në një skenar më pak dramatik: lufta në Europë mund të mos zgjerohet përtej Ukrainës, por konflikti me Rusinë është i destinuar të vazhdojë, duke i detyruar europianët të marrin përgjegjësi gjithnjë e më të mëdha për mbrojtjen e kontinentit. Këtyre përgjegjësive duhet t’u korrespondojë edhe një peshë më e madhe vendim-marrëse brenda Aleancës. Me pak fjalë, një NATO më e europianizuar do të pushonte së qeni një organizatë e drejtuar tradicionalisht nga SHBA-të.
Megjithatë, sot kjo nuk është llogaria e Uashingtonit. Zemërimi i Trumpit ndaj aleatëve europianë, të cilët vendosën kufizime modeste për përdorimin e armëve në luftën kundër Iranit, duke refuzuar të shërbenin si bashkëluftëtarë, tregon bindjen e tij se SHBA janë aksioner shumice i NATO-s. Përulësia e tepruar e Mark Ruttes ndaj Trumpit nuk ka bërë gjë tjetër veçse ka forcuar këtë bindje në Uashington.
Por nëse nesër europianët do të bëheshin me të vërtetë pjesa dominuese brenda Aleancës, a do të ishin Shtetet e Bashkuara, pavarësisht kush është në Shtëpinë e Bardhë, të gatshme të pranonin një treg europian të mbrojtjes më pak të hapur për industrinë amerikane? Ose që disa vendime operative të NATO-s të mos merreshin më kryesisht nga SHBA? Nëse të drejtat dhe përgjegjësitë nuk ecin paralelisht, rreziku është që të prishet kontrata e pashkruar që mban të bashkuar organizatën.
Kur ua shtroj këtë pyetje kolegëve të NATO-s, ata e pranojnë, por ngrenë supet. Thonë se është një problem që, në rastin më të mirë, do të lindë nesër. Dhe do të jetë tashmë një mrekulli nëse deri atëherë Aleanca do të ketë mbërritur e paprekur. / la stampa