Fundi i epokës së lundrimit të lirë është një goditje për globalizimin. Por në rajon tashmë po përgatiten rrugë alternative.
Mes shumë paqartësive të marrëveshjes me 14 pika që konsolidon armëpushimin në Gjirin Persik, një element duket si një minë politike e vendosur në fundin e Ngushticës së Hormuzit.
Ajo gjendet në pikën e pestë dhe thotë: “Regjimi i Teheranit do të diskutojë me Omanin për të përcaktuar administrimin e ardhshëm të shërbimeve detare në ngushticë (…), në përputhje me të drejtën ndërkombëtare dhe të drejtat sovrane të shteteve bregdetare.”
Kjo formulë i referohet një lëvizjeje që Irani e kishte bërë tashmë në maj, kur vëmendja e vëzhguesve ndërkombëtarë ishte përqendruar kryesisht te çmimi i naftës dhe negociatat në Shtëpinë e Bardhë.
Në atë kohë, Garda Revolucionare iraniane krijoi një institucion të quajtur “Autoriteti i Ngushticës së Gjirit Persik”, me detyrën për të administruar këtë segment detar.
Nuk është ende e qartë se çfarë nënkupton konkretisht kjo nismë.
Ajo që është e qartë është se Irani synon të ushtrojë kontroll mbi atë kalim strategjik, përmes të cilit deri në janar kalonte rreth një e pesta e furnizimit botëror me naftë bruto, gaz natyror të lëngshëm, plehra kimike, naftë dhe alumin.
Mohammed Bagher Ghalibaf, kryenegociator i Teheranit dhe president i Parlamentit iranian, e tha hapur: “Ngushtica e Hormuzit nuk do të kthehet më kurrë në gjendjen e mëparshme.” Dhe shtoi: “Natyrisht, do të kërkojmë një tarifë për shërbimet që do të ofrojmë.”
Ideja është që kjo pagesë të mos paraqitet si një taksë formale, por si një kompensim për shërbimet e navigimit ose për mbrojtjen mjedisore të zonës.
Megjithatë, që tani Garda Revolucionare po kërkon që anijet të regjistrohen pranë këtij Autoriteti të Ngushticës dhe të nënshkruajnë një lloj sigurimi, i cili në praktikë do të ishte falas.
Pikërisht këtu ndryshojnë edhe shkëmbimet tregtare të këtyre ditëve. Së pari kalojnë anijet. Nëse përpiqen të kalojnë pa u regjistruar, amerikanët reagojnë duke goditur pozicionet iraniane.
Hormuzi, një zonë e minuar
Është një fushë e minuar, si në kuptimin politik ashtu edhe në atë të mirëfilltë ushtarak. Sidomos sepse, për gjashtëdhjetë ditët e negociatave para sulmit amerikan ndaj Iranit, qarkullimi i anijeve drejt dhe nga Gjiri Persik ishte i lirë.
Ndaj, një kontroll i Teheranit dhe vendosja e një tarife do të shndërroheshin në simbolin e humbjes së parimit mbi të cilin Uashingtoni ka mbështetur për dekada politikën e tij: lirinë e lundrimit në ngushticat më strategjike të botës dhe mbajtjen nën kontroll të kostove të tregtisë globale.
Megjithatë, nuk është një lojë e lehtë për Iranin.
Kjo sepse Teherani po përpiqet të bindë në heshtje aleatët e vet në këtë përballje, duke filluar nga Omani, i cili kontrollon bregun jugor të Ngushticës së Hormuzit përgjatë rreth 33 kilometrave.
Ditët e fundit qeveria e Muskatit u ka bërë të ditur përfaqësuesve evropianë se Hormuzi nuk do të rikthehet më në gjendjen e mëparshme, sipas burimeve të cituara nga Bloomberg, pasi anijet në tranzit mund të detyrohen të paguajnë tarifa kalimi.
Po të martën, Sulltanati i Omanit njoftoi zyrtarisht se do të diskutojë me Teheranin mënyrën e administrimit të ujërave të ngushticës dhe kostot përkatëse.
Për një shtet të vogël si Omani, pjesëmarrja në të ardhurat që mund të sjellë ky mekanizëm për dekada, të vlerësuara potencialisht në dhjetëra miliarda dollarë në vit, është një mundësi tepër joshëse.
Pikërisht sot, Sulltani Haitham bin Tariq do ta diskutojë këtë çështje në Paris me Presidentin francez Emmanuel Macron.
Natyrisht, qeveritë evropiane, vendet kryesore të Gjirit dhe kompanitë më të mëdha globale të transportit detar mbeten fuqimisht kundër çdo tarife mbi Hormuzin.
Një precedent i tillë mund të nxisë kërkesa të ngjashme edhe në pika të tjera strategjike të botës, si Ngushtica e Malakës, ngushtica e Tajvanit apo Ngushtica e Beringut. Në atë rast, globalizimi do të bëhej më i ngadaltë dhe shumë më i kushtueshëm.
Megjithatë, Irani mund të ketë arritur tashmë atë që synonte.
Madje, rrezikon të ushqejë një perceptim të ekzagjeruar të fuqisë së tij mbi Hormuzin.
Nëse vendos tarifa ose pretendon kontroll mbi ngushticën, vendet e Gjirit do të përshpejtojnë edhe më shumë kërkimin e rrugëve alternative.
Abu Dhabi tashmë po punon për të dyfishuar, në 3.7 milionë fuçi naftë në ditë (deri në fund të vitit 2027), kapacitetin e naftësjellësit që transporton naftën drejt porteve jashtë Ngushticës së Hormuzit.
Nga ana e tyre, kompanitë e transportit detar po eksperimentojnë tashmë me transportin e mallrave me kamion deri në portet jashtë Gjirit Persik. Rreziku është që vendosja e një tarife ose pretendimi për kontroll të shndërrohet në një fitore të përkohshme për Iranin.
Këtë e paralajmëron edhe Këshilli Kombëtar i Sigurisë i Iranit, në një analizë të botuar në revistën Foreign Affairs. Mesazhi është i qartë: Nëse lufta duhet të fitohet, Irani nuk mund ta përballojë luksin e humbjes së paqes. / CDS – Bota.al