Pavarësisht krizës së Ngushticës së Hormuzit, ekonomitë ia dolën falë rezervave të mëdha, furnizimeve alternative dhe bumit të inteligjencës artificiale
Rihapja e Ngushticës së Hormuzit, si pjesë e një marrëveshjeje paqeje mes SHBA-së dhe Iranit, do të lehtësonte një krizë energjetike që ka dobësuar rritjen ekonomike dhe ka ushqyer inflacionin në mbarë botën.
Megjithatë, një nga surprizat e mbylljes së kësaj arterie energjetike të Lindjes së Mesme ishte se ekonomia globale nuk pësoi një goditje më të rëndë. Dhimbja nuk ishte aq e fortë sa pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, apo krizave të naftës në vitet 1970.
Çfarë mësoi ekonomia globale nga kjo përplasje dhe kriza që ishte Hormuzi?
Vendet e përgatitura
Duke hyrë në krizën e Hormuzit, bota kishte shumë naftë në dispozicion. Importuesit kryesorë në Europë dhe Azi ishin të pajisur mirë me rezerva strategjike, ndërsa stoqet tregtare ishin në gjendje të shëndetshme pas grumbullimeve të mëdha gjatë vitit 2025.
Kjo u dha shumë ekonomive një mburojë që kufizoi ndërprerjet.
Në Mbretërinë e Bashkuar, shitjet e karburantit ranë në prill pasi njerëzit shmangën udhëtimet me makinë. Disa kompani ajrore europiane dhe amerikane shkurtuan oraret e fluturimeve për shkak të çmimeve më të larta të karburantit të avionëve.
Në Japoni, një prodhues ushqimesh zëvendësoi ambalazhet me ngjyra me ambalazhe bardhezi për disa produkte, si përgjigje ndaj mungesave të lidhura me naftën.
Barrën më të madhe të krizës së furnizimit e mbajtën vendet më të varfra, që nuk kanë mundësi të krijojnë rezerva. Disa prej tyre, si Bangladeshi dhe Sri Lanka, morën masa për të kufizuar kërkesën për naftë përmes racionimit të karburanteve. Të tjerë mbyllën shkolla dhe zyra dhe kufizuan përdorimin e kondicionerëve.
Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë vlerësoi se kërkesa globale për naftë do të bjerë me rreth 5%, ose 5 milionë fuçi në ditë, gjatë tremujorit të dytë të vitit.
Kjo është më pak se rënia prej 10% e kërkesës që u regjistrua gjatë Luftës Iran-Irak, embargos arabe të naftës në vitin 1973 dhe krizës së Kanalit të Suezit në vitin 1956, sipas Société Générale, duke treguar se goditjet e naftës janë bërë më të lehta për t’u menaxhuar.
Tregjet përshtaten
Frika se kriza e Hormuzit do ta çonte çmimin e naftës në 150 apo edhe 200 dollarë për fuçi nuk u materializua.
Prodhuesit e energjisë në Lindjen e Mesme gjetën mënyra për të anashkaluar mbylljen e ngushticës më shpejt sesa kishin parashikuar shumë ekspertë, ndërsa prodhues të tjerë, përfshirë SHBA-në, rritën prodhimin dhe eksportet për të mbushur një pjesë të boshllëkut.
Eksportet nga porti saudit i Yanbu në Detin e Kuq u rritën në rreth 4 milionë fuçi në ditë, nga më pak se 1 milion para luftës, sipas kompanisë Kpler.
Edhe Emiratet e Bashkuara Arabe rritën eksportet përmes tubacioneve, duke dërguar naftë nga Abu Dhabi në portin e Fujairah në Gjirin e Omanit.
Ndërkohë, eksportet amerikane të naftës arritën nivele rekord.
Eksportet e Venezuelës janë rritur me 43% gjatë tre muajve të fundit krahasuar me një vit më parë, ndërsa eksportet e Brazilit janë rritur me një të tretën, sipas Kpler.
Dora e fortë e Kinës
Importet kineze të naftës ranë me rreth 3 milionë fuçi në ditë, por pati pak shenja të dukshme ndërprerjesh.
Ashtu si importuesit e tjerë të mëdhenj, Pekini përdori rezervat e tij strategjike dhe gjeti furnizues të tjerë për të zbutur humbjet nga mbyllja e ngushticës.
Rafineritë ulën prodhimin për të kursyer naftën bruto.
Por Kina, e vetëdijshme për varësinë e saj nga energjia e importuar, ka riorientuar ekonominë për të përdorur më pak naftë të importuar.
Prodhimi i energjisë elektrike mbështetet gjithnjë e më shumë te qymyri dhe energjitë e rinovueshme, ndërsa drejtuesit kinezë kanë përqafuar me entuziazëm automjetet elektrike, duke ulur kërkesën për benzinë.
Kriza nuk ishte pa kosto për Kinën: çmimet e prodhuesve u rritën dhe shpenzimet e konsumatorëve ranë në maj. Megjithatë, ekonomia kineze tregoi më shumë qëndrueshmëri sesa ekonomitë e tjera aziatike, duke ndihmuar në mbështetjen e ekonomisë globale.
Efikasiteti global
Drejtoresha e Përgjithshme e Fondit Monetar Ndërkombëtar, Kristalina Georgieva, tha në prill se përmirësimet në efikasitetin energjetik po ndihmonin në zbutjen e goditjes së shkaktuar nga lufta.
Një mënyrë për të matur sa efektivisht përdorin energjinë ekonomitë është të llogaritet sasia e energjisë që nevojitet për të prodhuar një dollar të Prodhimit të Brendshëm Bruto.
Sipas të dhënave të Bankës Botërore, e korrigjuar për inflacionin, intensiteti energjetik ka rënë me rreth një të tretën që nga viti 2000 në SHBA dhe Europë, dhe me rreth 40% në Kinë.
Ky ndryshim i ndihmon ekonomitë të përballojnë më mirë ndërprerjet e furnizimit.
Ekonomitë e avancuara janë zhvendosur drejt shërbimeve më pak intensive në energji, si financat dhe kujdesi shëndetësor, larg sektorëve prodhues me konsum të lartë energjie.
Burimet e rinovueshme kanë luajtur gjithashtu një rol të rëndësishëm, pasi energjia diellore dhe ajo e erës kërkojnë më pak energji për t’u prodhuar sesa lëndët djegëse fosile.
Pajisjet shtëpiake janë ridizajnuar për të përdorur më pak energji elektrike, ndërsa kompanitë kanë përmirësuar proceset industriale për të kursyer energji, një mësim që Europa e mori seriozisht pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022.
Bumi i inteligjencës artificiale
Bumi i inteligjencës artificiale ka qenë një kundërpeshë e rëndësishme ndaj krizës energjetike.
Ndërtimi i shpejtë i qendrave të të dhënave në SHBA dhe entuziazmi për potencialin e teknologjisë kanë rritur tregtinë dhe investimet, duke shtyrë bursat drejt niveleve rekord.
Përfitimet janë ndjerë më fort në ekonomitë aziatike që furnizojnë çipat e memories, makineritë dhe pajisjet elektronike të nevojshme për të fuqizuar bumit e AI-së.
Vlera e eksporteve të Tajvanit është më shumë se dyfishuar që nga fillimi i vitit 2025.
Eksportet e Koresë së Jugut janë rritur me gati 80%, ato të Singaporit me 40%, ndërsa eksportet e Japonisë janë rritur me rreth 20%.
Kjo ethe teknologjike ka nxitur vrull ekonomik në pjesë kyçe të ekonomisë globale, edhe ndërsa kriza e naftës ka goditur sektorë të tjerë. / The Wall Street Journal – Bota.al