Debati mbi filmin me të ardhura 1 miliard dollarë, bazuar në historinë e shkruar nga Homeri, pasqyron forcën e përhershme të “Odisesë”
Dalja e filmit të bujshëm të Christopher Nolan-it, “Odisea”, ka nxitur me mijëra kritika. Klasicistë nga të katër anët e botës janë përfshirë në debat për të mbrojtur Homerin nga Hollivudi. Regjisori akuzohet se e ka ripërfytyruar në mënyrë të ngathët Odiseun si një metropolit të trazuar, të brejtur nga faji, një tip i shekullit XXI, duke ia hequr kompleksitetin heroit të Epokës së Bronzit, të etur për lavdi.
Për më tepër, ai ka hequr humorin, seksin dhe gostitë, gjëra që, siç ka shkruar me indinjatë Emily Wilson, një nga përkthyeset më të njohura të Odisesë, në thelb i kanë hequr gjithë kënaqësinë! (Dhe, në fakt, ajo ka të drejtë: filmi është goxha i zymtë.)
Herë pas here, betejat që kanë shpërthyer pas premierës rreth kuptimit dhe vlerës së filmit kanë marrë përmasa epike. Shkrimtarë të njohur u janë përgjigjur gjatë shkrimtarëve të tjerë të njohur, të cilët nga ana e tyre i janë kundërpërgjigjur kritikës kinematografike gati treorëshe të Nolan-it, ndaj shumë prej ripërfytyrimeve të mëparshme të Odisesë.
Ritmi i këtij dueli letrar të kujton intensitetin e skenave të betejave në poemën tjetër të madhe të Homerit, Iliada. Dhe pastaj janë sulmet më të ulëta ndaj filmit nga luftëtarët “anti-woke”, si Elon Musk, i cili ka dënuar përzgjedhjen e aktorëve pa dallim race nga Nolan-i, duke thënë se e ka “përdhosur” Homerin.
Homeri, demokratizimi ka 3000 vjet që ndodh
Por mos u dëshpëroni nga këto çikërrima. Demokratizimi i Homerit ka vazhduar prej afro 3,000 vjetësh. Odiseja zhvillohet në fund të Epokës së Bronzit dhe u kompozua shekuj më vonë, me shumë gjasa në shekullin VIII para Krishtit. Që atëherë, ajo ka frymëzuar shumë nga shkrimtarët më të mëdhenj perëndimorë. Virgjili, Dante, John Milton dhe James Joyce u frymëzuan të gjithë nga endacaku i rrahur prej stuhive. Dhe të gjithë, gjithashtu, e ripërfytyruan mënyrën se si Homeri e kishte portretizuar atë.
Dy mijë vjet më parë, Virgjili u kritikua ashpër, në biseda private sigurisht, nga bashkëkohësit e tij, sepse iu përshtat frymës perandorake të kohës, duke i dhënë Eneas, personazhit të tij të Eneidës, tiparet e një romaku ideal. Për ata që nuk e miratojnë Odiseun e Matt Damon-it, a është Leopold Bloom-i, antiheroi i Uliksit të Joyce-it, vërtet më “homerik”?
Elon Musk sfidon Nolanin për filmin “Odisea”: “Do të bëj një version më të mirë me Grok”
Ka një arsye pse poema e Homerit ka mbijetuar. Madje, edhe më shumë se Iliada, ajo është historia e njerëzimit. Është një rrëfim për një kthim në shtëpi të penguar për një kohë të gjatë, për një martesë të ndërlikuar, për një marrëdhënie të vështirë baba-bir, për mikpritjen e të huajve, për fatin. Është një histori magjepsëse për fatkeqësitë në det të hapur: me siguri ekuipazhet e varfra të çisternave të bllokuara në Ngushticën e Hormuzit mund ta gjejnë veten te Odiseu, kur ai mbeti i bllokuar nga erërat e pafavorshme.
Është një histori për pushtetin. Odiseut iu desh të gjente një rrugë mes diktateve të perëndive rivale dhe, herë pas here, kapriçioze. A nuk është ky edhe fati i shumë “fuqive të mesme” të kohës sonë, që përpiqen të gjejnë një rrugë për të pajtuar dëshirat e Kinës dhe të SHBA-së?
Në një kuptim më të gjerë, ka diçka jashtëzakonisht ngushëlluese te një poemë pothuajse 3,000-vjeçare që vazhdon t’u flasë jetëve tona. Disa mendojnë se epoka e pasigurisë e përshkruar tek Odisea i bën jehonë epokës sonë të ankthit, në një kohë migracioni masiv, ndryshimesh klimatike dhe lufte. Nolan-i e shpreh disi në mënyrë të ngathët këtë ide në dialogët e tij, ku personazhet u referohen vazhdimisht “popujve të detit” plaçkitës. Nuk kishte nevojë. Historia është një kujtesë e përjetshme e vazhdimësisë së së shkuarës, por gjithashtu, siç thotë Wilson, edhe e faktit se sa e ndryshme është ajo nga e tashmja.
Për ta riformuluar lojën e butë me fjalët e poetit romak Horac dhe idenë se edhe më i madhi mund të pengohet: “edhe Nolan-i dremit ndonjëherë”. Skena e tij e fundit, ku heroi lejohet të lundrojë drejt perëndimit të diellit, është e dobët. Odiseja e Homerit, përkundrazi, përfundon në një mënyrë të zymtë. Por nuk duhet të debatojmë për arkëtimet. Ai është tashmë një film prej 1 miliard dollarësh. Ai përmban skena të jashtëzakonshme kinematografike: klaustrofobinë brenda kalit prej druri; zemërimin e drejtë të Circes. Ka qenë një lloj vere e Homerit dhe një homazh i nënkuptuar ndaj njërës prej poemave më të mëdha të të gjitha kohërave. Duhet ta festojmë. / Financial Times – Bota.al